de Webfilosofen
on-line en on-demand denken
on-line en on-demand denken
Laatst gewijzigd op: 12-11-2008
Bewustzijn is gelijk weer een zijn. Ik wilde de toevoeging "zijn", omdat dit een apart begrip is, eigenlijk weglaten. Dan is er sprake van een bewustheid, wat toch weer een soort toestand is.
Als we ons goed beperken tot de betekenis van "zijn" als toestand, bewustzijnstoestand, kunnen we misschien wel een analyse van het begrip "bewustzijn" maken.
De analyse verloopt in stappen, zoals ik dat wel eerder heb gedaan. Iedere stap levert een conclusie die zeker niet de eindconclusie zal zijn. Misschien bestaan in de filosofie geen eindconclusies.
Iedere conclusie die ik geef kan door de lezer afgewogen worden tegen het eigen referentiekader en beoordeeld worden op waarschijnlijkheid.
Als we kennis hebben van goed en kwaad, als we reflecteren op gebeurtenissen, als we het lijden beleven of juist genieten hebben we wel bewustzijn. Als we droomloos slapen of flauwgevallen zijn niet. Dat geeft al aan dat we een heel brede definitie van bewustzijn kunnen hebben. Als alle geestestoestanden behalve droomloos slapen of flauwvallen al bewustzijn kan zijn, dan kunnen we heel veel kenmerken vinden die te maken hebben met bewustzijn. Ik vermoed eerder dat bewustzijn gradueel is en van echte afwezigheid (droomloze slaap) naar superieur zelfinzicht gaat, met allerlei gradaties daartussen. Heel veel mensen zullen zich eerder dichter bij de droomloze slaap dan bij het superieure inzicht bevinden.
Maar er hoeft ook weer niet een soort absolute graduele schaal te zijn, meetbaar. Als we bewustzijn hebben van een voetbalwedstrijd is dat dan hoger of lager op de schaal van bewustzijn van de politiek?
In meer algemene zin is het product van bewustzijn een conclusie. Er is een proces van analyse of verwerking van sensordata, waarbij conclusies ontstaan. De toestand van het "in conclusie zijn" is dan een bewustzijnstoestand.
Ik beperk me met de definitie tot iets dat niet constant aanwezig is. Meer tijd wordt besteed aan het vormen van conclusies dan aan het "in conclusie zijn". Dat wil zeggen dat op de vraag wanneer wel, wanneer niet, eigenlijk het antwoord komt: "vaker niet dan wel".
We zijn er nog niet. "In conclusie zijn" kan eigenlijk alleen maar als de conclusie een soort opslag kent. We zijn gewend conclusies op te slaan in bijvoorbeeld taal en de "gedachte" komt in het geheugen. Het parate geheugen bevat "gedachten" die actueel zijn.
Daarbij kunnen we kijken naar het andere geheugen dat een soort willekeurige verzameling "ervaringen" bevat. Met de "gedachte" brengen we ordening aan. De conclusie is een ordening. Maar de conclusie kan er niet zijn zonder dat wat zich laat ordenen, het geheugen.
Als we een conclusie baseren op data uit het geheugen erkennen we eigenlijk een toestand die er was, die nu voorbij is. Het bewustzijn is zo ook een herbeleving.
Dat we vaker momenten van herbeleving hebben geeft dan toch weer aan dat er toch wel vaker bewustzijnstoestanden zijn dan ik dacht. Maar herbeleving is niet volmaakt.
De vraag waarmee we in conclusie kunnen zijn, krijgt als antwoord dus: met het geheugen, door de herbeleving.
Welke ervaringen geven nu in herbeleving eerder bewustzijn dan andere? Hoe dan?
Een ervaring toont de waarheid. Dus niet de eventuele vertaling of conclusie uit ervaringen. Vooral als de waarheid onze waarheid is, of eerdere oordelen bevestigd worden, zal de ervaring in herbeleving conclusies geven. Dat wil zeggen dat het op zich niet aan de ervaring is af te zien of ze voor bewustzijn zal zorgen. Het zijn de eerdere conclusies, die de mens vatbaar maken voor herbeleving van de waarheid die conclusies bevestigen. Dat wil zeggen dat we nooit meer helemaal van onze eerste conclusies af komen. En dat we maar moeilijk conclusies zullen vinden die niet in de lijn van eerdere conclusies lagen. Nu filtert de natuur de mensen er wel uit die conclusies maken die nergens op slaan, omdat die zich zullen vergissen bij keuzes. Maar één ding is duidelijk, de mens zal door de eerste ervaringen gevormd worden.
Gelukkig zijn de beginconclusies nog niet zo helder omschreven en is er nog ruimte voor interpretatie.
Welke ervaringen geven nu juist aanleiding tot vergeten? Hoe dan?
Dat kan ook voorkomen, dat je door allerlei ervaringen juist dingen vergeet. Er is zoveel gebeurd, weinig zeggende dingen misschien, of juist ingrijpende veranderingen. Iedere ervaring is een potentiële verandering. Een heleboel kleine veranderingen en de eerdere veranderingen zijn niet meer zichtbaar, of ze worden overschreven door grote veranderingen.
Een conclusie is een soort permanente verandering in het geheugen. Er kunnen dingen gebeuren die de potentie hebben de conclusie ongedaan te maken. Wat we dan "bewustzijn" noemen is een verzet tegen veranderingen, om als het ware bij de oude conclusie te blijven. Helemaal lukken zal dat niet, maar bewustzijn als verzet tegen verandering is wel een inzicht over hoe dingen werken.
Hebben we nu het antwoord dat we zochten? Is het bewustzijn als verzet, herbeleving, "in conclusie zijn" een adequaat antwoord? In taalspelen wordt het begrip bewustzijn op vele manieren gebruikt. Ieder kan een eigen definitie geven. Je kunt de volgende dingen beweren:
- Bewustzijn verklaart gedrag.
- Bewustzijn is wenselijk.
- Bewustzijn voor ons allemaal.
- Bewustzijn geeft lijden.
- Bewustzijn is een gegeven.
Omdat we allemaal wel iets te zeggen kunnen hebben over bewustzijn mag je eigenlijk alleen beweren dat bewustzijn iets is dat we delen. Omdat het iets is dat we delen kan je kijken met welk doel. Bijvoorbeeld aansluiting bij elkaar vinden, of tot afstemming komen (door gelijk bewustzijn).
Het is een soort andersom redeneren. Eerst kijken we naar de praktijk en dan pas geven we een definitie. Het bewustzijn wordt dan gedefinieerd als gedeelde waarde.
Het bewustzijn kan ook een rol spelen in diverse verhalen. Vaak wordt het gebruikt om ons van dieren los te denken, of om het over het einddoel van de mensheid te hebben, of om een onderscheid te maken tussen individueel en collectief bewustzijn.
Als we weer uitgaan van een gedeelde waarde dan is het individuele bewustzijn toch weer wat anders dan het collectieve bewustzijn. De waarde is relatief. Iemand die meer individueel bezig is, zal misschien minder collectief bezig kunnen zijn.
Het verhaal dat vaak vergeten wordt is dat individueel bewustzijn ook met zich meebrengt dat er individueel lijden is. Dan is bewustzijn bijna de oorzaak van het lijden, of in ieder geval voor de beleving van het lijden. Als we dus uitgaan van een gedeelde waarde dan is dat niet alleen een positieve waarde, zeker niet als we alleen naar het individuele bewustzijn kijken, dat isoleert ons ook.
Maar een groot voordeel van bewustzijn is dat we afstemming kunnen vinden op elkaar. We vinden aansluiting bij elkaar door de specifieke manier van beleving, door het bewustzijn, en kunnen dan elkaar vinden in overeenstemming. in de praktijk wil dat nog niet altijd zo erg lukken, maar in essentie kan je met bewustzijn door communicatie over bewustzijnstoestanden afstemming bereiken.
Een nadeel van afstemming is wel dat men de mensen of groepen waar afstemming mee lukt voortrekt. Een bepaalde soort denken, dat bij de groep hoort, wordt gecultiveerd en komt tegenover anders denkenden te staan. De mens is een politiek dier. Ze komt in haar meningen (conclusies) tegenover de "vreemdelingen" te staan in plaats van naast de ander. Bewustzijn wordt zo niet alleen een middel tot begrip, maar ook een middel tot onderscheid.
Misschien dat we door de laatste manier van denken, bewustzijn als scheidend, nog een kritisch naar het begrip willen kijken. Waarom zou het begrip "bewustzijn" meer moeten inhouden dan het tegenovergestelde van "bewusteloos"?
Waarom zou er sprake moeten zijn van een bewust-zijn in plaats van een bewust-hebben? Aan het zijns-begrip hoeven we niet nog iets toe te voegen, of anders is het iets dat het zijn heeft.
Een automatische brug, heeft die iets van bewustheid? De schepen worden gesignaleerd, het verkeer wordt in de gaten gehouden. De brug gaat pas open als het goed uitkomt.
Of een voorbeeld uit de levende natuur, een bijenvolk. Waar zit precies het (collectief) bewustzijn? Is het niet iets dat de gemeenschap van bijen heeft door op een bepaalde manier te handelen, iets buiten-lichamelijks?
Als we iets "bewust" noemen is dat achteraf, de brug is zich bepaalde situaties bewust, het bijenvolk ook. Omdat het reageert op situaties op een manier die alleen kan als er bewustzijn is.
Maar het *heeft* door haar functioneren dus iets dat we bewustzijn kunnen noemen. Het is dus iets dat je bezit door op een bepaalde manier te handelen. Waarbij slim handelen bewustzijn toebedeelt krijgt en dom handelen niet. Je moet dus eigenlijk al een onderscheid gemaakt hebben tussen slim en dom voordat je over bewustzijn kan praten en slim en dom zijn zelf weer oordelen uit het bewustzijn. Dus hebben we een cirkelredenering. Bewustzijn heb je als je slim bent. Slim ben je alleen als je bewustzijn hebt.
De vraag is dan hoe je die toestand van slimheid bereikt. Je kunt dan de wordingsgeschiedenis onderzoeken. Bij het opgroeien van kinderen, maar ook in de historie van de mensheid, hoe bepaalde ideeën steeds helderder en duidelijker worden en het oordelen steeds respectabeler wordt. Als dat natuurlijk zo is. Want wij komen niet helemaal los van ons vooroordeel dat wij, en natuurlijk jijzelf, slim zijn.
Ja maar, zo hoor ik U zeggen, problemen oplossen kan je als je slim bent en bewustzijn is toch duidelijk zeer geschikt om problemen op te lossen? Maar iedereen heeft zijn of haar eigen problemen. Niet alleen individueel, maar zeker voor wat betreft de soorten in hun specifieke omgevingen. Dat wil zeggen dat bewustzijn dus omgevingsgebonden is. Een bewustzijn dat geschikt is voor de woestijn is anders dan een bewustzijn dat geschikt is voor de oceaan of het oerwoud of stedelijk klimaat.
Als we een onderscheid zouden gaan maken in soorten bewustzijn, moeten we er rekening mee houden dat men niet zomaar begrip heeft voor de problemen van een ander.
Bewustzijn hebben kan geen oordeel zijn, want ook al herkennen we dat wat de ander heeft niet als bewustzijn, toch kan die ander een manier van omgang gevonden hebben met problemen, zodat we objectief gezien de ander bewustzijn moeten toekennen. Omgang met problemen gevonden hebben is dan eigenlijk een veel beter criterium dan "bewustzijn", want daarmee bedoelen we toch alleen maar dat wat wij hebben.
En dan kun je van een soort die het moeilijk heeft in een omgeving niet zeggen dat ze dus geen bewustzijn heeft. Of willen we misschien bewustzijn alleen reserveren voor soorten die het gemakkelijk hebben?
Als je niet aan de gevolgen kan afmeten wanneer er sprake is van bewustzijn, wat blijft er dan nog over?
Je kunt natuurlijk onderzoek doen hoe verschillende mensen onder bepaalde gelijkblijvende omstandigheden handelen en dan onderscheid maken tussen iemand die minder of meer begrip heeft voor een situatie. Dat is van belang als je iemand zoekt die onder bepaalde omstandigheden moet werken. Het onderscheid wordt dan "geschikt" of "niet-geschikt". Maar je weet helemaal niet wat iemand dan geschikt maakt of niet. Het kan ook een toevalsopname zijn, waarbij iemand een dag later toch veel beter functioneert. En als je daar rekening mee wilt houden, hoe vaak moet je dan testen of meten?
Handelen ontstaat vanuit bepaalde stimuli. Stimuli veroorzaken een bepaald bewustzijn. Het gaat er dan niet om of iemand iets als bewustzijn heeft, maar of hij of zij de juiste stimuli kan krijgen.
Omdat stimuli vaak hetzelfde zijn zal het bewustzijn ook wel hetzelfde zijn.
Hoe verschillende mensen, daar gaat het vooral om, reageren op bepaalde stimuli (uit de omgeving) is in kaart te brengen. Als we statistisch gezien meer bewustzijn op een bepaald vlak willen, in een bepaalde situatie, moeten we misschien bepaalde stimuli, bijvoorbeeld berichten in de media of scholing, geven.
Maar dat is wel een universum van berekening en planning, van strategie en complot.
Het is van belang goed in te zien dat we ook bewustzijn kunnen scheppen van situaties die er niet werkelijk zijn. Dat sommige stimuli geen realiteit vertegenwoordigen en dus vals bewustzijn veroorzaken.
Maar zelfs als we een vals bewustzijn hebben, kunnen we belang zien in die situatie. Op de wereld betrokken zijn, positiebewustzijn, staat tegenover een eventueel tekort van onze positie.
Welk tekort kunnen we voor onze positie vaststellen?
Het is buiten twijfel dat we onszelf belangrijk vinden, ook met vals bewustzijn, maar we weten niet waarom we belangrijk zijn.
Het bewustzijn als belangrijk beschouwen, maakt ons, als toevallige dragers van soorten bewustzijn, niet automatisch belangrijker dan andere dragers. Hoewel we één argument hebben om onze positie belangrijk te vinden. Er zijn zo weinig andere dragers te vinden. En dan is het ook moeilijk vergelijken.
Het tekort van onze positie is dat we geen vergelijk kunnen maken met andere "dragers" om te vergelijken of wij een relatief goede implementatie of configuratie hebben.
Misschien is er nog wel iets beters? Dus mogen we niet te vroeg juichen.
Gebrek aan zelfwaardering geeft twijfel. Twijfel geeft onrust. Onrust kan het functioneren aantasten. Tenzij men onrust kan gebruiken. Door te twijfelen kan met keuzes maken en waarheden die niet bruikbaar zijn verwerpen of afwijzen.
De waarheid dat men ondanks bewustzijn geen zelfwaardering kan claimen is niet bruikbaar. De vraag naar bewustzijn is mogelijk eerder de vraag naar wat ons zelfwaardering kan geven.
In de maatschappij zijn bijvoorbeeld scholen verantwoordelijk om je zelfwaardering te leren. De eigen verantwoordelijkheid is die instanties te vriend te houden. Dus je best te doen om inderdaad hoge cijfers te halen.
Bewustzijn kan dan dat zijn dat er voor zorgt dat je hoge cijfers haalt. Maar dat is dan misschien meer een intentie, een inzet.
Niet iedereen ziet de zin of het nut van een bepaalde inzet. Een deel van de wereld zoekt naar mogelijkheden tot zelfwaardering en een deel van de wereld geeft er niet om. Dat wil zeggen dat ook de betekenis van bewustzijn voor een deel op waardering kan rekenen en voor een deel niet.
Er zullen mensen zijn die het bewustzijn dat als geweten gekend wordt niet waarderen.
En er zijn antuurlijk mensen die bewustzijn precies zo definiëren dat dat wat zij hebben het meest gewaardeerd moet worden en dus het predicaat (juist) bewustzijn moet krijgen.
Heeft bewustzijn individueel te maken met zelfwaardering dan heeft het collectief of voor de groep te maken met onderling begrip.
Men kan zich steeds afvragen wat men tot nog toe gedaan heeft ten aanzien van onderling begrip.
Dat betekent dan dat vele van de bewustzijnstoestanden, die niet zorgen voor meer onderling begrip, geen betekenis hebben.
Men kan hoogstens door een bepaald gebruik van begrippen, in de taalhandelingen, een soort dialoog aangaan met de verschillende betekenissen van begrippen. Zelfs als men zich niet bewust is dat men op het niveau van betekenis contact heeft met anderen.
Het zijn vooral taalhandelingen die iets betekenen voor de groep, of in de groepsdynamiek. Het bewustzijn is precies dat, dat taalhandelingen tot gevolg heeft, waarbij de betrokkenheid dus op de groep gericht is. Daarbij is "de groep" op te vatten als iedereen die met de taalhandelingen in contact komt. Hierbij komt het bewustzijn dus naar voren als iets dat verbonden is met relationele toestanden.
Het beste komt zo'n relationele toestand tot uiting in de vraag, die een erkenning is van bewustzijn en bewustzijn van de relaties.
Er is een zeker risico in de soort antwoorden die hierboven naar voren komen. Nemen we het laatste antwoord, dan zal duidelijk zijn dat mensen die minder gericht zijn op relaties, of daar meer moeite mee hebben, een bewustzijn in bepaalde zin ontbreekt.
Als we daar consequenties aan zouden verbinden, dan zal dat neer komen op uitsluiting. Het bewustzijnsbegrip is duidelijk een begrip dat een territorium legt, grenzen stelt, omkadert.
Uitgaande van dit risico, het omkaderen en daardoor uitsluiten, kunnen we de vraag nog een kritisch bekijken. Mogen we zondermeer uitgaan van de goede intenties, meer begrip en zelfwaardering? Ik denk van niet. Heel veel onderzoek naar de betekenis van begrippen heeft precies die praktijk van uitsluiting achter zich, waarbij iedereen die niet binnen de categorie valt van in dit geval mensen met bewustzijn, of mensen met kennis van bewustzijn, buiten de boot vallen.
In veel filosofisch werk speel ik met uitsluiting van mensen van de categorieën die ze voor zichzelf hadden bedacht. De conclusie van een onderzoek naar bewustzijn zou dan kunnen zijn dat niemand het heeft. Dat het bij voorbaat moet zijn wat niemand heeft, om te voorkomen dat er iemand uitgesloten wordt.
In die zin is bewustzijn dus alleen in buitenmenselijk perspectief mogelijk. Zolang wij gevangen zitten in ons eigen kenvermogen is bewustzijn niet mogelijk.
Het bovenstaand is er wel een voorbeeld van dat je de meest uiteenlopende conclusies aan een begrip kunt verbinden. Wat daarbij ook aan de orde komt is waarom je een bepaalde vraag stelt.
Ik vind persoonlijk aantrekkelijk dat bewustzijn en intentie aan elkaar gekoppeld worden. Dat een bewustzijnstoestand parallel loopt met de intentionaliteit van een persoon. Dat wil dus zeggen dat er niet één bewustzijn is, of precies duidelijk is hoe dat bewustzijn er uit ziet, of wat het precies inhoudt.
Zo verschillend als mensen zijn in hun intenties, zo verschillend is het bewustzijn. Maar er zijn dan ook wel overeenkomsten. En die ontdekken we vanzelf.
Ik heb wel eens bepleit dat je bewustzijn beter kon inruilen voor aandachtigheid, maar intenties voorkom je niet, hoe aandachtig je ook bent. De ware intenties zullen blijken hoeveel vals bewustzijn men ook heeft.
Geplaatst door: Leon Hoeneveld | 2008-11-12 19:32:00
Vogel 13-11-2008
Leon
Citaat......dan is er sprake van een bewustheid wat toch weer een soort toestand is.....
Het aloude verschil in opvatting : het is " een zijn " of " een worden ". Het vermelde : " toch weer " is mij onduidelijk aangezien er vooraf geen eerder melding van iets dergelijks gemaakt is.
Citaat.....Als we kennis hebben van goed en kwaad..... .
Dit kan inderdaad een momentervaring zijn als een " toestand " geuit, een resultaat van handelingen. Overigens kan de grens tussen " goed en kwaad " zeer individueel verschillen.
Citaat.....Als we reflecteren op gebeurtenissen, .....als we lijden beleven.....
Deze ervaringen geven geen toestand aan maar een proces dat ontstaat en "wordt" . Dan kunnen we dus spreken van bewustwording i.p.v. bewustzijn als toestand.
Citaat......In algemene zin is het produkt van bewustzijn de conclusie.....
Een conclusie is her resultaat van verstandswerking dat het resultaat is van bewustwording van feiten, factoren die met elkaar bewust in verband kunnen worden gebracht.
Het "produkt " van bewustzijn is dan de bestaande mens in zijn bewustwording van ......zichzelf .
Het " in-conclusie-zijn " betekent zo een ervaring na het verstandelijke conclusietrekken.
Citaat.....Het parate geheugen bevat "gedachten " die actueel zijn.....
Het geheugen bevat herinnneringan als voorstellingen opgeslagen. Dit kunnen rationele- alswel gevoelsherinneren zijn. Zo kan het geheugen inderdaad een herbeleving , al of niet gezocht, mogelijk maken. Deze kunnen naar believen worden opgeroepen en in gedachten, ideëen samen gevoegd met actueel opgedane ervaringen.
Citaat......De ervaring toont de waarheid.....
De waarheidsopvatting geeft m.i. uiting is aan een persoonlijk beleving. De ervaring is uit geheugen afkomstig dus een deelwerkelijkheid als te interpreteren dus zeker niet als iets objectiefs als "waarheid " feitenlijk te benoemen. Zodra er indrukken worden opgedaan, worden deze onmiddelijk verbonden met geheugenvoorstellingen danwel kunnen na overweging herinneringen aan verwante indrukken worden opgeroepen en vergeleken.
Citaat.....Ieder ervaring is een potentiële verandering......
Indien je " verandering "ook als aanvullend kunt bepalen wel. Echter, de herinneringsbeelden, voorstellingen die er onmiddelijk op aansluiten danwel bij gezocht kunnen worden, kunnen een potentiële verandering inhouden.
Citaat.....Een conclusie is een soort permanente verandering in het geheugen...... .
Tot het moment dat er nieuwe kennis/ervaring wordt opgedaan dan toch " permanent ".
Citaat.....Het bewustzijn als verzet tegen verandering...... .
Rationeel kunnen factoren worden aangedragen die een verandering van opvatting ongedaan zullen maken in het trekken van een nieuwe, vervangende conclusie.
Citaat......bewustzijn is iets dat we delen......
Dit is een gegeven waardoor we ons bewustworden van een zelfbewustzijn :.....
Citaat.....Bijvoorbeeld aansluiting bij elkaar vinden of tot afstemming komen....
......Het bewustzijn ...als gedeelde waarde....
......een middel tot begrip maar ook een middel tot onderscheid....
Citaat....De brug is zich bepaalde situaties bewust, een bijenvolk ook.....
reageren op een manier die er alleen kan zijn als er bewustzijn is.......
Helaas wordt er nu echt gedwaald. Bewustzijn kan niet aan het levenloze worden toegekend en het overgrote deel van dieren reageren afhankelijk van driften en instincten.
Citaat.....Slim ben je als je bewustzijn hebt....Waarbij slim handelen bewustzijn toebedeeld krijgt en dom handelen niet.....
Er zijn verscheidene intelligenies te onderscheiden zowel bij mensen als bij dieren.
Het hebben, uiten, vertonen van bewustzijn heeft daar in eerste instantie niets mee van doen.
Hoe zou oordeel over slim- en dom handelen gebaseerd kunnen worden ...en hoe persoonlijk gevoelsmatig zal zo'n " oordeel " als logisch bepaald kunnen worden..?
Citaat......bewustzijn is toch duidelijk zeer geschikt om problemen op te lossen....
Planten en dieren zonder bewustzijn lossen hun " problemen " ook op. Bij dieren kennen we het "trail and error " -systeem. Het is trouwens de vraag of daarbij gesproken kan worden van " problemen ". Dit is een menselijke benadering van hoe planten en dieren zich ontwikkelen.
Citaat.....want ook al herkennen we dat wat de ander heeft niet als bewustzijn....
De andere mens heeft altijd bewustzijn want hij/zij is mens in een zelfbewustwording.
Citaat.....Als je niet aan de gevolgen kunt afmeten wanneer er sprake is van bewustzijn, wat blijft er dan nog over....
Als het handelen niet getuigt van levensverschijnselen is de geobserveerde gestorven.
Citaat.....Het is van belang goed in te zien dat we ook bewustzijn kunnen scheppen over situaties die er niet werkelijk zijn.....
Situaties die er niet werkelijk zijn , zijn er niet werkelijk. Je kunt er dus niet over spreken.
Een bewustzijn kun je niet "scheppen " . Wel kun je bij iemand een bewustwording bevoorderen. Een " vals bewustzijn " is er niet wel kun je een verkeerd beeld, voorstelling bij iemand trachten aan te brengen als bewustwording van een trekken van een conclusie en van de conclusie op zich.
Citaat....In die zin is bewustzijn dus alleen in buitenmenselijk perspectief mogelijk..... .
Het bewustzijn en zelfbewustzijn is onverbrekelijk met het mens-zijn , dus ook in sociaal verband een bestaansvoorwaaarde.
Citaat.....Dat wil dus zeggen dat er niet één bewustzijn is......
Ieder mens heeft één bewustzijn dat zich op velerleiterreinen ontplooien kan in een bewustwording.
Citaat.....Ik vind persoonlijk aantrekkelijk dat bewustzijn en intenties aan elkaar gekoppeld worden. ....
Bewustzijn is een gericht-zijn, een intentionele actievaardigheid., een doelgerichtheid in ruimste zin van het begrip een zijnswording .
Niet alleen intelligente ( slimme ) mensen hebben bewustzijn.
Leon Hoeneveld 13-11-2008
Citaat: Het aloude verschil in opvatting : het is " een zijn " of " een worden ". Het vermelde : " toch weer " is mij onduidelijk aangezien er vooraf geen eerder melding van iets dergelijks gemaakt is.
De toestand is een zijn.
Citaat: De waarheidsopvatting geeft m.i. uiting is aan een persoonlijk beleving. De ervaring is uit geheugen afkomstig dus een deelwerkelijkheid als te interpreteren dus zeker niet als iets objectiefs als "waarheid " feitenlijk te benoemen. Zodra er indrukken worden opgedaan, worden deze onmiddelijk verbonden met geheugenvoorstellingen danwel kunnen na overweging herinneringen aan verwante indrukken worden opgeroepen en vergeleken.
Ik schreef: Een ervaring toont de waarheid. Dus niet de eventuele vertaling of conclusie uit ervaringen.
Mogen we er in ieder geval van uitgaan dat er een waarheid is onafhankelijk van de vertaling?
Citaat: Helaas wordt er nu echt gedwaald. Bewustzijn kan niet aan het levenloze worden toegekend en het overgrote deel van dieren reageren afhankelijk van driften en instincten.
Het "zich bewust zijn van een situatie" kan zonder problemen worden doorgetrokken tot automatisch reagerende camera's of bruggen. Zij herkennen patronen en interpreteren signalen, ook al is dat ingeprogrammeerd. Als op basis van registerende apparaten automatische beslissingen genomen worden is er zeker sprake van bewustzijn. Het gaat hier juist om het oprekken van het begrip in die richting. de patronen die worden gesignaleerd zijn echt, dus is de registratie echt.
Citaat: Er zijn verscheidene intelligenies te onderscheiden zowel bij mensen als bij dieren. Het hebben, uiten, vertonen van bewustzijn heeft daar in eerste instantie niets mee van doen.Hoe zou oordeel over slim- en dom handelen gebaseerd kunnen worden ...en hoe persoonlijk gevoelsmatig zal zo'n " oordeel " als logisch bepaald kunnen worden..?
Ik kan het als volgt uitleggen: Als je adequaat reageert op situaties heb je blijkbaar een juist bewustzijn. Als je niet adequaat reageert op situaties heb je blijkbaar niet het juiste bewustzijn. Nu zal in de praktijk een niet-juist bewustzijn gelijk beschouwd worden als het niet-hebben van een bewustzijn, omdat bewustzijn als altijd juist gezien wordt.
Citaat: Situaties die er niet werkelijk zijn , zijn er niet werkelijk. Je kunt er dus niet over spreken.
Nog nooit van fantasie gehoord, of verbeeldingskracht, of delerium, of psychose? Het gaat niet om de situatie als situatie maar om de inschatting over hoe een situatie is.
Citaat: Het bewustzijn en zelfbewustzijn is onverbrekelijk met het mens-zijn , dus ook in sociaal verband een bestaansvoorwaaarde.
Je doet net alsof de begrippen bewustzijn en mens-zijn pseudoniemen zijn. Dat zijn ze niet. Als je met bewustzijn alleen mens-zijn bedoelt heeft het geen zin om te beweren dat dieren geen bewustzijn hebben (duh). Het is net zo onlogisch als dat ik bewustzijn met Leon-zijn zou verbinden en dan zeg dat vogel Frans geen bewustzijn heeft.
Citaat: Bewustzijn is een gericht-zijn, een intentionele actievaardigheid., een doelgerichtheid in ruimste zin van het begrip een zijnswording .
Dat is inderdaad een aantrekkelijke aanname. Het enige bezwaar dat ik kan bedenken is dat je niets verklaard hebt, want je weet vervolgens niet wat intentie is. Het enige inzicht dat er bij komt kijken is dat zoals mensen (eventueel) verschillen in bewustzijn, zo verschillen ze (eventueel) ook in intenties.
Vogel 14-11-2008
Leon
Citaat......Een ervaring toont de waarheid......
Een ervaring als voorstelling opgeroepen, is een individuele waarheid als deelwerkelijkheid, een realiteit.
Ik onderken De Waarheid van Het Al als De Werkelijkheid waar we slechts een deelwerkelijke kennis van kunnen verwerven.
Citaat.....Het " zich bewustzijn van een situatie " kan zonder problemen worden doorgetrokken naar automatisch reagerende camera's en bruggen.....
Het " zich bewustzijn van situaties " is m.i. gebonden aan de mogelijkheid van het hebben van een bewustzijn dat zich bewust wordt van factoren die deze situatie hebben doen ontstaan.
De camera en de brug zijn dusdanig geprogrammeerd dat , indien de situatie zich wijzigt, de reactie niet adequaat zal zijn. De kreativiteit van een bewustzijn schat mogelijkheden en oplossingen in en passen de reacties aan middels inzichtekijkheid. Interpreteren heeft een grotere inhoudsomschrijving dan het volgen van gegeven richtlijnen van automatisch handelen
Citaat.....Als je adequaat reageert op situaties heb je blijkbaar een juist bewustzijn......
Ieder mens ( en ook hoger ontwikkelde diersoorten) hebben een bewustzijn. Of dit met een " juist " beoordeeld kan worden ...?. Dit bewustzijn wordt zich van iets bewust. In relatie met " het andere " is dit het zèlfbewustzijn. Adequaat reageren heeft met verstandwerking van doen dat de mogelijkheid heeft bewust over zaken na te denken en conclusie te trekken.
Met het " niet hebben van een bewustzijn " bedoel jij dan het niet hebben van een indruk, een voorstelling van het gegeven. Je bent je er dan niet van bewust geworden.
Citaat......Situaties die er niet werkelijk zijn , zijn er niet werkelijk, je kunt dus er niet over spreken...
De werkelijkheid komt tot uitdrukking in situaties die zich voordoen of geschapen worden. Ook de inschatting van een situatie is gebaseerd op feiten, factoren die een situatie hebben bepaald. Zo kun je spreken van de mogelijke situatie van een....delerium, een fantasie... .
Citaat......Het gaat niet om de situatie maar om de inschatting over hoe een situatie is....
Ook deze inschatting is een situatie, een gedachtensituatie en geeft dus een werkelijkheid in een realiteit weer.
Citaat.....Het enige bezwaar dat ik kan bedenken is dat je niets veklaard hebt.....
.....want je weet vervolgens niet wat intentie is.....
Dat ik " niets " verklaard zou hebben is nogal een uitspraak. Lees nog eens wat terug en meld mij wat ik niet verklaard heb. Mogelijk heb je het e.a. niet goed gelzen. Dat ik niet zou kunnen verklaren wat " intentie " is is eveneens niet gemotiveerd. Intenties zijn doelstellingen, nastrevenswaardige gedachten in daden om te zetten : strevingen.
Bewustzijn, een van de interessantste onderwerpen.
Dave 15-11-2008
@Leon
Apart artikel en daarmee wat moeilijk te volgen af en toe in mijn beleving, maar daarmee ook interessant, je hebt het van vele kanten benaderd:
Als je niet aan de gevolgen kan afmeten wanneer er sprake is van bewustzijn, wat blijft er dan nog over?
Het bewust voelen of denken nog voordat er gevolgen zijn, dit lijkt me een belangrijke aanvulling die wat over het hoofd wordt gezien wellicht nog.
Ik vind persoonlijk aantrekkelijk dat bewustzijn en intentie aan elkaar gekoppeld worden. Dat een bewustzijnstoestand parallel loopt met de intentionaliteit van een persoon. Dat wil dus zeggen dat er niet één bewustzijn is, of precies duidelijk is hoe dat bewustzijn er uit ziet, of wat het precies inhoudt.
Ik zou zeggen dat bewustzijn een voorwaarde is voor intentie maar dat men wel bewustzijn kan hebben zonder intentie. Wellicht heeft dit ook met mijn eerste punt te maken: denken en gevoelens zonder (intentie tot) handelen valt in mijn optiek ook onder bewustzijn.
Maar goed dat betreft allemaal slechts een defintie van het begrip bewustzijn. Ik zelf hou het al snel op het niet onbewust zijn, meer niet eigenlijk. Dus het niet slapen. Overigens kun je luicide dromen, dat wil zeggen nog net wel dromen maar daarvan bewust zijn, en dan je eigen droom wat gaan sturen. Dat kan aangenaam zijn, heb dat wel eens een enkel keertje. Ken je dat?
Leon Hoeneveld 16-11-2008
Dave:
Mijn intentie is verkennend. Zo schrijf ik ook.
Het bewust voelen of denken nog voordat er gevolgen zijn, dit lijkt me een belangrijke aanvulling die wat over het hoofd wordt gezien wellicht nog.
Ik denk precies te weten wat je hiermee bedoelt, maar aan de andere kant kan ik daar ook niet zeker over zijn. Omdat er iets in mijzelf is dat ik "bewustzijn" kan noemen en wat met mijn eigen beleving te maken heeft, kan ik nog niet zeker weten dat iemand anders die beleving ook heeft. Het is wel zeker dat de beleving toch iets anders moet zijn als iemand anders dingen doet die jij niet zou doen.
Ik zou zeggen dat bewustzijn een voorwaarde is voor intentie maar dat men wel bewustzijn kan hebben zonder intentie. Wellicht heeft dit ook met mijn eerste punt te maken: denken en gevoelens zonder (intentie tot) handelen valt in mijn optiek ook onder bewustzijn.
Ik denk eerder aan de Wille van Schopenhauer, waar we eigenlijk nooit vanaf kunnen komen. Een eventueel bewustzijn is instrumenteel aan de wil. Zoals Gray beschrijft en daar het onderzoek van Libet bijhaalt, verwerkt men in het bewustzijn ongeveer een miljoenste deel van de data die men binnen krijgt, en neemt het lichaam (de wil) beslissingen voordat het bewustzijn iets beslist. Het bewustzijn is dus zeker geen beslissend orgaan of zoiets. Het bewustzijn volgt de wil. En hebben we volgens Schopenhauer een paar mogelijkheden om de wil te overstijgen, dan is het toch maar toevallig als we daar voor kunnen kiezen. Als er dan intern bewustzijnsverschijnselen zijn, kan dat net als dromen niet los gezien worden van de werking van het lichaam, waarin de intenties zich manifesteren. Interessant is daarbij ook dat de "zelf" niet bestaat als centraal (wat het bewustzijn soms denkt) maar dat eigenlijk van alle richtingen binnen en buiten het lichaam signalen komen die de ontwikkeling van de min of meer losse eenheid sturen. Zo zal pijn in jouw teen je anders laten lopen, of harde muziek je anders laten reageren, zonder dat een centrale "zelf" daar iets aan kan doen.
Men betrekking tot het aansturen van ontwikkelingen in dromen denk ik dat als we onszelf verplaatsen in de oorzaken van ontwikkelingen dat we dan de illusie hebben oorzaak te zijn.
16-11-2008
Leon,
Zo zal pijn in jouw teen je anders laten lopen, of harde muziek je anders laten reageren, zonder dat een centrale "zelf" daar iets aan kan doen.
Gedeeltelijk waar, maar toch kun je door training, concentratie of wellicht nog andere technieken de pijn negeren. Dit is dan wel degelijk een bewust proces. Filosofisch blijft de vraag of alleen negatie mogelijk is. Het bewust een intentie hebben in actieve zin zou dan een illusie zijn. wel een illusie die zo goed werkt dat het puur theorie is om het illusie te noemen, je kunt je ook afvragen of dit dan nog wel waarde heeft in de werkelijkheid, zo'n puur theoretisch iets?
Het is haast niet te onderzoeken wat Libet heeft geprobeerd overigens...volgens mij zijn er wel meer mogelijkheden via mri-scanning en andere nieuwe technieken, of wellicht in de toekomst. Blijft erg moeilijk te interpreteren of het echt bewijs is of niet, met welke beperkingen etc.
Men betrekking tot het aansturen van ontwikkelingen in dromen denk ik dat als we onszelf verplaatsen in de oorzaken van ontwikkelingen dat we dan de illusie hebben oorzaak te zijn.
Ik bedoelde niet zomaar dromen maar lucide dromen wat niet zo vaak voorkomt. Mogelijk ben je dan half wakker, het is dan echt wel meer een wisselwerking en je kunt het dan wel sturen.
Vogel 16-11-2008
Dave
Citaat.....als je niet aan de gevolgen kunt afmeten wanneer er sprake is van bewustzijn, wat blijft er dan nog over...?
Waar deze conclusie vandaan komt is mij niet bekend èn hij komt mij erg vreemd voor . Bewustzijn is een gericht-zijn : een intentionele actievaardigheid. Dit wil inderdaad niet zeggen dat er direkt een daadwerkenljke actie op volgt maar er is een proces gaande van nadenken dat gevolgen kan hebben.
Citaat......Het bewustvoelen of denken nog voordat er gevolgen zijn.....
......Bewustzijn is een voorwaarde voor intentie......
Citaat......dat men wel bewustzijn kan hebben zonder intentie....
Hiermee doel jij het bewustworden van een ervaring zonder deze gezocht/nagestreefd te hebben denk ik dan. De meeste tijd brengen we onbewust door in een "open staan voor " indrukken die dan onbewust worden ervaren in/met routine/gewoonte handelingen. Pas als de ervaring geconfronteerd wordt met eerdere tegenstrijdige ervaringen worden we ons ervan bewust en gaat ons bewustzijn evt. corrigerend/aanpassend optreden.
Leon
Citaat.....Omdat er iets in mijzèlf is dat ik "bewustzijn " kan noemen en wat met mijn eigen beleving te maken heeft.....
De " eigen beleving " als het " ikzèlf " word je je bewust als een zelfwording in relatie met " het andere ". Dit is dan wèl in tegenspraak met :....
Citaat.....Interessant is dat daarbij ook "de zèlf " niet bestaat als centraal ( wat het bewustzijn soms denkt ).....
Eerst beweer je het bestaan van "iets in mijzelf " en nu weerspreek je dit weer..!.
Citaat.....kan ik niet nog niet zeker weten dat iemand anders die beleving ook heeft.....
Elk mens heet een zelfbeseffen in een zèlfgevoel vandaar dat we ook spreken van eigengevoel en karakter.
Citaat.....Een eventueel bewustzijn is intrument aan de wil......
Ik spreek niet van een eventueel bewustzijn. Duidelijk is " een bewustzijn " basaal een gerichte doelstelling kan inhouden.
Citaat.....en neemt het lichaam ( de wil ) beslissingen voordat het bewustzijn iets beslist....
Het denkende lichaam beslist "onwillig "= onbewust in de meeste routine handelingen. . Het willen kan als bewust afgestemd op het gevoelen dat bewust kan worden.
Citaat......Het bewustzijn volgt de wil......
Het bewustzijn heeft een willen ter beschikking om doeleinden na te kunnen streven.
:.....
Citaat.....en we hebben.....een paar ( ? ) mogelijkheden om de wil te overstijgen......
Citaat......Als er hier dan interne bewustzijnsverschijnselen zijn..... .
Is er hier dan ook sprake van externe bewustzijnsverschijnelen..?.
Leon Hoeneveld 17-11-2008
Frans,
>Eerst beweer je het bestaan van "iets in mijzelf " en nu weerspreek je dit weer..!.
Ik wil alleen duidelijk maken dat men wel over "zelf" kan spreken, maar dat dan niet duidelijk is wat dat inhoudt.
>Elk mens heet een zelfbeseffen in een zèlfgevoel vandaar dat we ook spreken van eigengevoel en karakter.
Je kunt onmogelijk voor anderen spreken. Praten in de we-vorm helpt niets aan het feit dat je alleen voor jezelf kunt spreken. Er zijn volgens getuigenissen al minimaal twee manieren van denken, een in taal en een in beelden.
>Het bewustzijn heeft een willen ter beschikking om doeleinden na te kunnen streven.
Je begrijpt het niet. Er is eerst een wil, vanuit een lichaam dat ongeveer een miljoen keer meer signalen behandelt dan er in het bewustzijn aan de orde komen.
>Citaat......Als er hier dan interne bewustzijnsverschijnselen zijn..... .
Je verzint er een "e" bij.
Vogel 18-11-2008
Beste Leon ,
Toch een duistere motivatie :....
Citaat......Omdat er iets in mijzelf ....is...... dat ik " bewustzijn " kan noemen.....
.......dat ook " de zèlf " daarbij niet bestaat.....
Dat ..iets = " de zèlf " ... in het gestelde , hetgeen je vervolgens toch echt ontkent...of je begrijpt niet wat je beweert.
Citaat Vogel......Elk mens heeft een zèlf beseffen in een zèlfgevoel..... met reactie : ...
Citaat Leon.......Je kunt onmogelijk voor anderen spreken......
Sorry maar dit laatste citaat heeft geen realistisch logische inhoud. Er zijn nu eenmaal begrippen die nauwelijks een omschrijving behoeven gezien hun evidentie.
Citaat.....eerst een wil vanuit het lichaam ....
Vanuit het lichaam komen signalen die het bewustzijn bereiken en worden " vertaald " in bijv. bepaalde behoeften. Vervolgens regels het bewustzijn middels een gericht, actief willen dagene wat we behoeftebevrediging zouden kunnen noemen.
Je zou dus " het willen " in zijn oorsprong kunnen onderkennen aan het lichamenlijk-zijn maar de wil is direkt afleidbaar, te definiëren, vanuit het bewustzijn in een doelgerichte daadstelling.
Citaat......Als er hier dan interne bewustzijnsverschijnselen zijn.....
...............Als er hier dan intern bewusttzijnverschijnselen zijn
Deze bewering heeft taalkundig helaas geen betekenisverandering als inhoudsomschrijving tot gevolg in vergelijkng met het er bovenstaande citaat.
Je hebt de vraag niet begrepen. Je stelt intern(e ) bewustzijnsverschijnselen tegenover externe bewustzijnsverschijnselen zonder er een vergelijkende omschrijving bij te ( kunnen ) geven.
Leon Hoeneveld 18-11-2008
Beste Frans,
even een huishoudelijke mededeling: jouw opmaak van teksten is erg rommelig, kan je proberen daar wat helderder structuur in aan te brengen, zonder al die puntjes en vette stukjes. Voor een citaat kan je ook het teken > gebruiken en de tekst daarbij cursiveren. Dat leest voor mij wel zo prettig, dan kan ik me echt aan de inhoud wijden.
Mijn teksten zijn opgebouwd als verkenningen. Dat betekent dat je eerst een tekst kan krijgen over "iets in mijzelf" terwijl ik in later stadium het "zelf" toch ook weer ter discussie stel, dat heeft progressief denken.
>Vervolgens regels het bewustzijn middels een gericht, actief willen dagene wat we behoeftebevrediging zouden kunnen noemen.
Het bewustzijn een regelaar noemen gaat mij te ver. Dat kan ik niet rijmen met allerlei onderzoek dat aantoont dat beslissingen al voor men et bewust wordt genomen worden. Je kunt misschien wel het bewustzijn een filter noemen, waarbij van bepaalde lichamelijke impulsen de exacte uitvoering genuanceerd wordt.
>Je stelt intern(e ) bewustzijnsverschijnselen tegenover externe bewustzijnsverschijnselen zonder er een vergelijkende omschrijving bij te ( kunnen ) geven.
Ik zou zeggen lees de betreffende zin nog een keer. Ik verbind bewustzijnsverschijnselen met "intern" niet omdat er ook extern zoiets zou zijn, maar juist om aan te geven dat het iets interns betreft. Dat kan trouwens best taalkundig. Intern iets, extern niets. Het kan daarbij nog een leuke discussie zijn wat "intern" precies is, want je kunt van iedere willekeurige verzameling uitgaan met steeds een andere inhoud voor intern.
Vogel 18-11-2008
Leon
Ik ga mijn leven beteren . Nu nog de juiste knoppen induwen.
Citaat.....Omdat er iets in mijzelf de eigen beleving is dat ik bewustzijn kan noemen.....
.......iets = de eigen beleving = bewustzijn ....
Er is dus sprake van een bewustzijn in een bewustwording van een zèlfervaring. Bewustzijn onderken ik hier dus als een voorstelling.
Citaat.....ook het zèlf niet bestaat wat het bewustzijn soms denkt....
Hier ontdek ik dan een bewustzijn als overkoepelend vermogen als een gericht-zijn enz. .
Hier heerst een tegenspraak : eerst wordt er getuigd van een zèlfervaring als eigen beleving door/in het bewustzijn als overkoepelend vermogen, vervolgens wordt dit beweerde door hetzelfde bewustzijn ontkend.
Het is m.i. onlogisch eerst een voorstellingsbewustzijn te bevestigen om erna hetzelfde te ontkennen.
Citaat......dat allerlei onderzoek aantoont dat beslissingen al voor men het bewust wordt, genomen zijn.....
Beslissingen zijn het resultaat van rationele overwegingen die alleen bewust kunnen plaatsvinden na een (be)oordelen. Het e.a. sluit aan bij de reacties op Dennet 2.
Citaat.....Ik verbind intern niet omdat er ook iets als extern zou zijn ......
Met het taalkundige werd de toegevoegde .. e ..bij.. intern .. bedoeld en uiteengezet.
Verschijnsel duidt op iets dat extern een uitdrukkng vindt in woord, beeld, gebaar, houding enz. .
Een bewustzijnverschijnsel heeft dus op de een of andere wijze een uitdrukking gevonden. Zo kan een nadenken in een teruggetrokken positie plaatsvinden en een plan in uitingsverschijnsel tot gevolg hebben.
Je kunt dus niet spreken van interne bewustzijns- externe bewustzijnsverschijnselen spreken maar slechts van bewustzijnsverschijnselen.
Waar jij op doelt is het psychische proces, neurofysiologische factoren, voorstellen, combineren enz. van het nadenken, breinwerking die niet tot direkt waarneembare verschijnselen kunnen worden waargenomen.
.
Leon Hoeneveld 22-02-2009
Aanvulling:
Er is nog een visie op bewustzijn. Dat is die van het podium van denkprocessen. Het podium is niet altijd open en de souffleur die de acteurs hun teksten geeft wordt wel eens niet goed verstaan, of dan improviseren de acteurs wat. Maar de toeschouwer van het toneel heeft dan een herinnering en kan die opslaan. Zodra de denkprocessen in het bewustzijn zijn geweest is herinneren mogelijk.
De consequentie is dan dat we alle wezens die zich weten te herinneren een bepaald bewustzijn moeten toedichten.
Het is dan wel zo dat er ook heel veel vergeten wordt. Dan was het toneelspel niet boeiend genoeg. Of er is zoveel gebeurd dat de herinneringen elkaar verdringen.
Misschien dat je ook bewustzijn hebt waar denkprocessen niet zichtbaar zijn, maar slechts de weergave van de buitenwereld, zonder oordelen. Dan is de situatie vertrouwd en veilig.
Deze site is auteursrechtelijk beschermd, op dit werk is de Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland licentie van Creative Commonsvan toepassing, tenzij anders vermeld.
Overzicht van alle RSS/Atom feeds van De Webfilosofen. Privacy polices en cookie beleid voor deze website
Deze website is geproduceerd door Markei WEBDISGN.
Deze pagina afdrukken