de Webfilosofen
on-line en on-demand denken
on-line en on-demand denken
Laatst gewijzigd op: 24-07-2009
Er is altijd de keuze voor een onderwerp binnen de filosofie. Het leuke is dat je binnen de filosofie over elk onderwerp wel kunt filosoferen. Een onderwerp dat zeker tot de verbeelding spreekt is emotie. We kunnen misschien doordringen tot de fysiologische processen die er aan ten grondslag liggen, maar wat weten we dan precies? Dat chemische stoffen invloed hebben op hoe je je voelt is ongetwijfeld belangrijk, maar dan blijven er nog vele vragen over. Welke functie hebben emoties? Hoe kan je omgaan met emoties? Dat soort vragen kom je tegen als je dieper ingaat op de vraag wat emotie is.
Ik heb geprobeerd verschillende invalshoeken te gebruiken, zodat een veelzijdig beeld ontstaat en de uiteindelijke conclusie misschien alleen maar opkomt bij de lezer zonder dat het vermeld staat. Dan is de tekst een inspiratie tot filosoferen en eigen denken en niet slechts een opsomming van mogelijkheden.
We denken al gauw aan de extreme emoties: huilen; lachen; schreeuwen... afwijkend gedrag. Toch zal men vooral denken dat een emotie een oorzaak heeft. Het is weliswaar een innerlijke toestand, maar met een oorzaak. De innerlijke toestand kent dan weer een uiting, het lachen of huilen. De wereld veroorzaakt innerlijke toestanden. Deze innerlijke toestanden worden geuit.
Hebben we door vooral naar de verschijnselen van emoties te kijken een dieper inzicht verkregen? Ik denk van wel. Het is duidelijk dat de innerlijke toestanden en de uiting bij elkaar horen. De emotie vormt als het ware een verwerking van de wereld. De innerlijke toestand geeft aanleiding tot de uiting. Met de uiting is de situatie van de wereld verwerkt.
De veronderstelling van de vraag naar emotie is dat een rationele benadering van het emotionele mogelijk is. Een analyse van gevoelsaspecten kan natuurlijk objectief zijn. Bijvoorbeeld door te kijken naar de fysiologische processen in de hersenen. Dit zou zelfs een noodzakelijke voorwaarde genoemd kunnen worden om objectief te zijn.
Maar de vraag zelf, de vraag naar het emotionele, houdt dan ook wel een andere vraag in, namelijk naar hoe naar objectiviteit zelf. Hoe objectief we hier ook zijn, eigenlijk weten we al bij voorbaat dat een emotie zelf subjectief is. Een emotie geeft een eenzijdig beeld van een situatie. Liefde maakt blind net zoals woede. Een antwoord op de vraag naar emotie zal dus misschien niet in het objectieve liggen maar in de erkenning van het subjectieve.
Het is niet moeilijk om emotie te zien als onrust. De eerste these over wat emotie zou kunnen zijn zou kunnen zijn dat emotie onrust is. Maar ook kalmte; sereniteit; vrede, zijn emoties en die kan je toch moeilijk onder de noemer "onrust" scharen.
De emotie overkomt de persoon die ze heeft en verandert deze persoon. Waar eerst rust was, is nu onrust, of andersom. We merken de emotie pas op als er een verandering is. Misschien waren we al nerveus, maar als we plotseling kalm worden merken we dit. De emotie wordt als het ware pas kenbaar als er sprake is van een veranderproces. In contrast met vorige toestanden krijgt de huidige toestand de benoeming van een emotie.
Dat een emotie de wereld van het subjectieve ligt, zoals we eerder zagen is maar gedeeltelijk te accepteren. De emotie heeft een relatie met de wereld. Ze heeft een oorzaak. Misschien is de emotie wel meeslepend, meevoerend, overtuigend. Je ziet ook overal een gelijke aanleiding. Iets is grappig of triest en niet allebei. Je heb opgewekte muziek of juist sombere muziek en niet allebei. De oorzaak van de emotie duidt op een vaste kwaliteit van de beleving. De beleving heeft als algemeen in het bijzondere dat je de wereld door een gekleurde bril waarneemt. Dat emotie een vertaling is van de wereld.
Als je het mensengedrag onderzoekt kom je vanzelf bij allerlei taalspelen uit. Zo kan er sprake zijn van ruzie, waarbij extreme stellingen worden ingenomen en harde uitspraken worden gedaan. Uitdrukkingen van gevoel hebben allerlei vormen. Maar als we een gevoel communiceren dan is dat vooral omdat dat gecommuniceerde gevoel een verklaring biedt voor ons zijn. De emotie zelf is een verklaring voor de verschillende verschijnselen die bij emoties plaatsvinden.
Er zijn natuurlijk ook weer achterliggende verklaringen voor de emotie zelf: hormonen; irritatie; jeugd; karakter, maar de emotie zelf kan als feit geaccepteerd worden, wat dan ook de oorzaak is.
De strekking van vele verhalen betreft de verschillende emoties van de personages. In film of boek beleven de hoofdpersonen hun avonturen waarbij ze door allerlei emoties heen gaan. Denk aan dramatische verhalen zoals dat van Romeo en Julia. De spannende verhalen zijn bedoeld om met een fictief personage emoties mee te beleven. Gelukkig overwint steevast het goede, hoewel het ook wel eens lekker is om in een negatieve emotie te blijven hangen.
Ik denk dat echter toch ook veel verhalen iets stichtelijks hebben, een soort moraalboodschap. De romance is dan niet alleen een verhaal over lief en leed, maar tevens een vorming van een ethisch besef, zodat in vergelijkbare situaties de lezer de juiste keuzes kan maken. De emotie heeft dan duidelijk het doel een ervaring te zijn om van te leren.
Als grap zou je de vraag naar wat emotie kunnen beantwoorden met de zin dat je bang bent dat je dat niet weet. Dat is een soort paradox, want de angst is zelf een emotie en dus moet je toch wel weten wat emotie is. Stel dat we nu eens op die speelse manier met de vraag omgaan en uitgaan van het feit dat emotie iets is dat we juist niet delen. Want een emotie van een mier of van een standbeeld kunnen toch moeilijk deelbaar zijn. Wie zal zeggen of mieren en standbeelden geen emoties hebben?
Dat een emotie een innerlijke toestand zou zijn is moeilijk verdedigbaar, omdat je niets weet van innerlijke toestanden van anderen, mensen, dieren, dingen. Wat we wel delen is allerlei gedragsvormen. Emotie moet dan worden opgevat als gedrag.
Als een kind speelt heeft het emoties. Geven emoties nu ook een spel? Wat voor spel zou dat dan zijn? Dat soort vragen is relevant als we naar gedrag kijken. Emotie als gedrag van een spelend wezen.
We willen misschien weten wat emoties zijn omdat we er problemen mee hebben. Je zou kunnen denken aan het lijden. Als er minder emotionaliteit zou zijn en meer intellectualiteit of rationaliteit, doordat we onze emoties helemaal onder controle hadden dan zou het een heel andere wereld zijn.
Je moet er echter niet aan denken dat die emoties onder controle gehouden worden door drogering, iedereen een pilletje. Ook het cultiveren van emoties in allerlei subculturen heeft niet tot effect dat we minder problemen hebben met emoties of lijden.
Het is eerder zo dat wederzijds begrip juist mogelijk wordt doordat we emoties hebben. We kunnen begrip opbrengen voor de toestand van een ander. Maar aan de andere kant wordt dat wederzijdse begrip ook weer tegen gewerkt als je die emotie aan het beleven bent. Het lijkt er op dat de emotie verdeelt en heerst. Het verdeelt de wereld in hen in emotiebeleving en hen zonder emotiebeleving en beheerst uiteindelijk ons allemaal.
Misschien dat de mens zelfbewuster omgaat met de eigen emoties of die van anderen, meer inzicht en zelfreflectie kan vertonen als de mens weet wat emoties zijn. Als emoties er dan zijn om iets van te leren dan in eerste instantie toch om jezelf beter te leren kennen. Niet alleen de emotie maar ook gewoon dingen doen, beleven, ervaringen opdoen, heeft het effect dat je jezelf beter leert kennen. De emotie verschilt dus niet van andere ervaringen, die je niet de status van emotie zou willen geven.
Wat de emotie misschien extra heeft is dat je het kunt gebruiken ter communicatie. Als je vertelt welke emotie je beleefd hebt, dan zal dat bruikbare informatie zijn. Als je alleen vertelt wat je hebt gedaan geeft dat minder inzicht, als je vertelt hoe je je erbij voelde geeft dit veel meer inzicht.
Dat de emotie verdeelt en heerst wil ook zeggen dat ze zegen of vloek kan zijn. Als je psychische problemen hebt en kunt oplossen doordat je weet hoe emoties een vloek zijn dan is dat natuurlijk prima. Maar voor een ander zijn de emoties de inspiratie om geniale kunstwerken te maken, of intens te leven.
Misschien dat we geneigd zijn de emotie vooral als vloek te beschouwen, zodat als we onderzoeken wat emoties zijn dat we dan anderen kunnen "helpen" met een antwoord. Maar zo'n visie moet je toch afwijzen als eenzijdig. Wat zouden we willen doen? Symptoonbestrijding? Als we emoties beschouwen dan moeten we ze als beide beschouwen, zegen of vloek, of beide tegelijk?
Vanuit de achtergrond van de vraag vinden we wel een eenduidig antwoord. Het is namelijk een individueel belang om iets te weten over waar je van tijd tot tijd mee worstelt, als ook een collectief belang, de worsteling van de mensheid. Weten wat emoties zijn heeft als gevolg dat je iets niet meer ten volle beleeft, maar op de manier hoe je het beleeft gefocust bent.
Het antwoord dat emotie een worsteling is die we delen blijft neutraal, maar is ondertussen toch wel belangrijk om in de beleving niet geheel door emoties overspoeld te raken.
Wat je met een vraag naar emotie wilt bereiken is misschien inspiratie voor alle mensen die antwoorden zoeken op levensvragen. Het leven zonder emotie is niet goed denkbaar. Je zou kunnen zeggen dat ons mens-zijn, sociaal gezien, gedefinieerd wordt door emoties en hoe we daar mee omgaan. Binnen de communicatie, of dit nu een tekst is of muziek, spelen emoties een grote rol. Het onderwerp emotie spreekt veel mensen aan.
Om dus inspiratie te kunnen geven, moeten er veel aanknopingspunten gegeven worden. En dat betekent dus blijven communiceren. Omdat emotie een aansprekend onderwerp is.
Eerst de risico's van emoties, dat is een meegesleept worden. Weten we echter te veel over emoties dan kunnen we onthecht raken. We zagen dat al bij punt 11. Het is niet alleen positief. Betrokkenheid door emoties is belangrijker dan het fenomeen emotie op zich.
Bij het vorige punt kwam een definitie van mens zijn, sociaal gezien, door emoties aan de orde. We hebben net als dieren sociale gemeenschappen, waarin we op elkaar betrokken zijn. Emoties spelen daar een grote rol bij. Je zou kunnen zeggen dat emotie een op elkaar betrokken zijn is.
De vraag naar emotie is misschien belangrijker dan het antwoord. Een definitief antwoord van één persoon is eigenlijk niet goed mogelijk. Een veelvoud aan antwoorden zal belangrijk kunnen zijn op zich.
We willen antwoorden over emotie als sociaal bindmiddel wel delen met anderen. Antwoorden die meer ingaan op de persoonlijke fysiologische processen zijn van minder belang om te delen met anderen. Te delen is dus kennis over sociale gemeenschappen, dieren en mensen.
Je hebt zowel een persoonlijk aspect aan emotie, van minder belang om te delen, en een algemeen aspect aan emotie, dat een groter belang heeft.
Een antwoord op de vraag wat emoties zijn kan voordelen hebben of nadelen. Een voordeel is bijvoorbeeld als we emoties zien als mogelijkheid tot inzicht of begrip, dat is altijd positief. Een nadeel is als we antwoorden hebben die dooddoeners blijken binnen het sociale gebeuren of de communicatie. Stel bijvoorbeeld dat een antwoord is: "Emotie is verwarring". Zo'n uitspraak kan een eigen leven gaan leiden en als dooddoener in de discussies gebracht worden. Mensen die vast houden aan dit soort starre conclusies, zullen niet geneigd zijn open of constructieve discussies te voeren. Ze blijven vasthouden aan hun uitgangspunt. Dat is denk ik niet de bedoeling van een antwoord.
We willen dus een antwoord dat de nadruk legt op voordelen en nadelen afwijst. Vandaar: Emotie als mogelijkheid tot begrip zonder starre conclusies. Dat geeft tevens de suggestie dat emoties mogelijk doordat ze niet tegen te houden zijn extra geschikt zijn om starre conclusies te voorkomen of in ieder geval op te lossen.
Ik heb vele aspecten benaderd van wat emotie is. Het zijn juist de aspecten die de nadruk kregen en niet een soort invulling wat een emotie is als ding op zich. Geen verhaal over hormonen, chemische stoffen, fysiologische processen.
Van de aspecten verschillen de antwoorden omdat ze het resultaat zijn van verschillende benaderingen. We zagen:
Er is misschien wel een relatie tussen de antwoorden, voor de lezer om zelf te ontdekken. Bij verschillende mogelijkheden of aspecten kan je dan vervolgens kijken naar wat voor antwoord jij persoonlijk zou willen geven. In dit geval vind ik het antwoord van punt 6 het meeste aanspreken.
Emotie als ervaring, noem het zelfs avontuur, om van te leren. Waarbij dat leren dus op verschillende manieren ingevuld kan worden en recht doet aan de andere punten.
Emotie wordt misschien wel als ongepast, ongewenst of belastend ervaren. Dat komt dan omdat de situaties zelf niet positief zijn. Met de emotie zelf, als vertaling, informatie etc.., heel verklaarbaar, is op zich niets mis. Voor alle mensen die worstelen met emoties heeft een antwoord, om emotie als ervaring om van te leren te zien, zin. Emoties worden daarbij gezien als iets dat je kan accepteren, iets dat er bij hoort en er bij moet horen, voor een zinvol leven, samen.
Geplaatst door: Leon Hoeneveld | 2009-07-24 14:29:00
Leon Hoeneveld 25-07-2009
De vraag naar emotie komt misschien voort uit een incompleet zijn. Men ervaart de emotie als onbalans. Om de onbalans te compenseren heeft men het reflexief bewustzijn. Want de onbalans mag niet te lang duren. Als een emotie te lang duurt, is het geen emotie meer, maar een trauma of extase.
In het algemeen zal een emotie dus niet te lang duren, snel gecompenseerd worden en vanuit dit aspect krijgt emotie dan de betekenis van korte onbalans. In verhalen zal de spanningsboog korter zijn, het plot sneller.
René Loesberg 07-08-2009
Leon,
Zeer degelijk en doordacht.
Wat denk je van emotie als chemie? Emotie is gewoon stofjes die in je lichaam aanwezig zijn en die onze waarnemingen kleuren, waardoor ons gedrag niet puur rationeel kan zijn.
De vraag is ook of emoties essentieel zijn voor de mens en zijn succes. Eigenlijk kan Spock nooit kapitein worden van een sterrenschip. Of wel?
Leon Hoeneveld 08-08-2009
René,
ik heb me vooral op "aspecten van" geconcentreerd om emotie te omschrijven. Als je emotie gaat behandelen als "gevolg van" dan kom je volgens mij niet echt bij de betekenis uit.
Met beschrijven van gevolgen kom je in een eindeloze recessie terecht. Aspecten kunnen eenduidig, enkelvoudig en onderscheidend zijn.
Volgens de laatste Starktrek film bleek het emotionele van Jim het te winnen van het rationele van Spock, dat zet aan tot denken. Succes kan zowel emotioneel als rationeel gedefinieerd worden. In een wereld waar bedreigingen vanuit emotionele toestanden komen, zullen andere emotionele reacties misschien als enige recht doen aan de situatie. Hoe graag we ook uiterst rationeel zouden willen reageren op zoiets als 9/11. Net zo goed als in de rechtspraak het heel belangrijk is dat de slachtoffers een idee van genoegdoening of rechtvaardigheid krijgen en dus soms toch misdadigers dood moeten. De maatschappij kan dan namelijk op geen enkele andere manier genoegdoening geven. Dat mag je best als tekortkoming van die maatschappij zien, ik ben niet voor doodstraf. Maar soms, emotioneel, is er geen enkel alternatief gegeven de beperkte mogelijkheden voor genoegdoening. In België kunnen topcriminelen zomaar ontsnappen, dat wil je toch niet ook voor de moordenaar en verkrachter van je zesjarige dochtertje. Dawkins heeft wel eens radicaal gezegd dat criminelen vooral "defect" zijn en gerepareerd zouden moeten worden. Zolang we niet weten hoe dat precies moet, zal ook in het recht de emotie nog steeds het oordeel beheersen, in sommige gevallen.
René Loesberg 08-08-2009
Leon,
Ok, wat denk je van:
Emotie als kunst: http://www.youtube.com/watch?v=vUzBCl6iVoc
Emotie als amusement: emotie-tv zoals 'vermist'.
Leon Hoeneveld 08-08-2009
René,
je hebt mijn plaatje toch gezien?
Emotie als bruikbare informatie heeft een rol binnen de communicatie. De gemeenschappelijke deler, de emotie, helpt bij het onderlinge begrip. Op zich is het kokketeren met emotie weer iets dat volgens mij vooral begripsverwarring brengt. Men weet niet meer wat echt is en vals. Apen kunnen ook heel goed valse emoties tonen om dingen gedaan te krijgen. Bij mensen is het echt tot kunst verheven. Ik kan geen twee minuten televisie kijken zonder dat het valse van de emoties mij afwisselend woedend/gefrustreerd/verdrietig maakt.
Als een vogel schreeuwt dat er gevaar is om andere vogels bij het voedsel weg te jagen, zodat hij het zelf kan oppeuzelen, dan zal de volgende keer een aantal vogels niet meer zo op dat geschreeuw reageren, maar als er dan echt gevaar is worden die opgepeuzeld. Dat wil zeggen dat goedgelovigheid door de evolutie in stand gehouden wordt. Goedgelovigheid watbetreft emoties zorgt er voor dat er altijd weer bedrog, valsspelen en misbruik is.
Marc 09-08-2009
Hallo Leon
Ik ben bezig met de voorbereiding van een artikel over verlangen en willen. Emotie is vaak gekoppeld aan een verlangen. Ook komt emotie op als je iets wilt en dat wordt gedwarsboomd. Hoe koppel jij emotie aan verlangen? Is verlangen een emotie, of de onderliggende oorzaak van een emotie?
groet,
Marc
Leon Hoeneveld 09-08-2009
Marc,
ik kan me zeker voorstellen dat de mens, als willend wezen, in de tegenwerking of meewerking van die wil emoties heeft. Dat wil zeggen vreugde als het lukt en verdriet als het mislukt. Dan is de emotie een effect van de wilsuitoefening.
Als het om de wil gaat denk ik aan de filosofie van Schopenhauer. Volgens Schopenhauer zijn wij slaaf van de wil. Dat wil zeggen dat we de wil, en dan ook de emoties niet in de hand hebben. Wat dus de wil als oorzaak van emoties niet verklarend genoeg maakt, want wat is dan de oorzaak van de wil?
Ik probeer dus niet naar oorzaken te kijken , maar naar aspecten. En dan is de emotie als effect van de wilsuitoefening wel een goed uitgangspunt. De emotie geeft ook dan weer informatie over het succes of niet van de wilsuitoefening en is een sturend of regulerend principe. Aan de emotie wordt duidelijk, tot in het diepste van het wezen, hoe het met de wilsuitoefening gesteld staat. Duidelijk wordt dan dat we emoties zeker serieus moeten nemen, omdat we ook de wil serieus moeten nemen. Maar aan de andere kant moeten we ook oppassen niet blind achter onze wil aan te lopen.
Maïté 04-09-2009
Hey,
Volgens mij is emotie gewoonweg een reactie op een gebeurtenis, geen gebeurtenis , geen emotie. Als je het zou bekijken van het brein dan zou je zeggen dat emotie allemaal ontwikkeld wordt in de zijkwab van ons brein. Aangezien daar onze persoonlijkheid bepaald wordt. Vroeger dacht een Frans-Joseph Gall ook. Hij bepaalde alles van onze persoonlijkheid in oons hoofd, ookal was hij hellemaal fout : p (buiten 1 ding het orgaan van individualiteit).
Zoals ik al zei van emotie en reactie. Stel je voor je valt, dan heb je pijn en begin je te wenen, wat een emotie is. Was je niet gevallen , dan was je niet beginnen te wenen. Ik denk zo over emotie althans. Er gebeurt iets, je hersenen verwerken deze info en je geeft een reactie.
Maïté.
Leon Hoeneveld 05-09-2009
Maïté,
geen gebeurtenis, geen emotie, inderdaad. Je zou alle beleving emotioneel kunnen noemen.
Ook als je niet valt beleef je wat, maar dan is de emotie minder aanwezig. Over het algemeen wordt alleen naar de extremen gekeken, huilen, lachen, woede, haat, euforie, geluk.
Juist als een emotie een reactie is, op een gebeurtenis, zal duidelijk zijn dat de emotie informatie geeft die nuttig is voor jezelf en voor anderen. Hoe nuttig is dan een interessante vraag.
marije 11-11-2009
Ik lees sinds kort een beetje mee al heb ik geen idee hoe ik mee kan doen,maar misschien door gewoon te reageren..?
Emoties bepalen de grenzen van ons aangeboren geestelijk vermogen en eigenlijk
"wat we van ons leven maken".
Emotie is een hoofdvaardigheid, beinvloed al onze andere vermogens dusdanig dat de hoofdzaak ervan vaak over het hoofd wordt gezien ,
maar roest vaak vast in overschilligheid.
Dit schrijf ik wel,maar weet natuurlijk ook niet hoe ik het beste om moet gaan met mijn emoties,
alleen wat mij opvalt,wanneer ik weer eens geshuffeld wordt .
Emoties veroorzaken veel problemen,maar zijn daarintegen de enige oplossing om
op een gezonde manier met de gevolgen om te gaan.
En misschien bazel ik nu al, ik ben nog geen filosoof, meer een emofiel haha..
Emotie beweegt ons, ergens naartoe of vanaf, maar zet ons aan tot handelen en bepaald
in grote lijnen ons gedrag .
Verstandelijk de taak gevoelens van elkaar te onderscheiden, wat steeds complexer wordt
naarmate de emoties hoog oplopen .
Emoties zijn sneller dan het denken en het gevoel wat aan het denken voorafgaat...etc.
Ik draaf al snel door wanneer emoties een bepaalde "waarde" krijgen moeten,
want het is het hoogste goed en vertegenwoordigt je hele zijn.
Gevoelens zijn misschien wel meer in waarde uit te drukken dan de emotie zelf.
Het is de motivatie waaruit mogelijkheden kunnen ontstaan of gecreeerd kunnen worden
en emotie niet te verwarren met een vervelende aangelegnheid die ons dwingt voor of achteruit te denken.
Aldus mijn reactie en poging tot inzicht..
bedankt
groet marije
Leon Hoeneveld 11-11-2009
Hallo Marije,
je kunt inderdaad meedoen door te reageren. Op artikelen wordt minder gereageerd dan op forumberichten. Je kunt ook zelf forumberichten aanmaken.
Je zet een aantal aspecten van emoties neer.
1)Emoties bepalen wat we maken van het leven. In ieder geval lijkt iemand met meer emoties inderdaad meer betrokken.
2) Emoties zijn een oplossing om met problemen om te gaan. Emoties kunnen zelf ook een probleem zijn. Maar voor de rest gaat het wel op dat je met emotie vraagstukken soms inderdaad beter kunt benaderen of helder krijgen.
3) Emoties hebben waarde. Dat is een moeilijke. Je kunt niet kiezen zonder emoties te leven. Wel zijn emoties te onderdrukken, maar dat werkt meestal niet zo goed uit. Als emoties een nut hebben, dan hebben ze ook waarde, naast de eventuele waarde die je toekent aan het emotioneel zijn zelf, als positieve leervolle ervaring.
4) Emotie is motivatie tot mogelijkheden. In ieder geval is de werkelijkheid zo complex, er zijn zoveel keuzes, dat de emotionaliteit de mogelijkheden misschien juist beperkt.
Son 17-05-2010
Met interesse alles gelezen. Daarna het volgende opgeschreven. Misschien voegt het iets toe aan de discussie.
Mijn visie op de oorzaak en functie van emoties is de volgende: al het leven is per definitie behoeftig. Het vervullen van je eigen behoeften is namelijk dé manier om in leven te blijven. Planten hebben water en mineralen nodig, dieren zoeken voedsel, mensen hebben behoefte aan voedsel, veiligheid, enz. Je bent als levend wezen een groot deel van je tijd bezig om je persoonlijke behoeften zo goed mogelijk te vervullen. Maar je leeft temidden van anderen die ook hun behoeften aan het vervullen zijn. De behoeften van anderen botsen geregeld met die van jou. Ook omstandigheden zoals regen, wind, lawines enz. kunnen jouw levensbehoeften bedreigen en je angstig of boos maken. Emoties zijn een individuele reactie op het wel of niet slagen van het vervullen van persoonlijke behoeften. De heftigheid van emoties hangt samen met de mate van vervuld of onvervuld worden van die behoeften. Ben je hongerig en krijg je een bord eten, dan ben je eventjes gelukkig. Heb je die dag echter al te veel gegeten en iemand brengt je nóg een bord eten, dan voel je weerzin en zelfs boosheid naar degene die het bord eten brengt. “Ik heb je toch gezegd dat ik niets meer hoef?” Raak je iemand kwijt die belangrijk voor je is, dan ben je verdrietig. Verlies je een vijand, dan ben je blij, opgelucht, letterlijk: je kunt weer ruimer adem halen. Emoties hebben zich ontwikkeld in de oertijd: bijvoorbeeld om je klaar te maken om te vechten (woede) of te vluchten (angst). Vechten geeft actieve spanning aan het lichaam, de agressie maakt dat je je vuisten balt en je kaken op elkaar zet zodat je meer kracht krijgt en er dreigend uitziet. Vluchtgevoelens zorgen dat je hard weg kunt lopen. Kun je niet vechten of vluchten, dan kun je je nog onzichtbaar maken, je oprollen als een egel en je emoties bevriezen of blokkeren zodat je niet meer beweegt en onzichtbaar wordt voor roofdieren die vooral op bewegende prooien uit zijn. In onze maatschappij onderdrukken we onze emoties om ons aan te passen aan anderen. We leven in onze maatschappij met heel veel mensen, de meeste muren zijn nogal dun en sabeltandtijgers zijn uitgestorven, dus vechten of schreeuwen van woede is niet meer zo effectief als in de oertijd. Daarom, en ook om de associatieve (indirecte) manier van emotioneel reageren, zijn emoties vaak verwarrend voor ons geworden. Je weet niet eens meer wat je echt voelt. Je weet vaak niet waarom je iets voelt. Je voelt je sjaggerijnig, maar er is die dag niets bijzonders gebeurd. Je vraagt je af: “Wat zit me nou eigenlijk dwars? Of ben ik allleen maar moe? ” Een kat zou daar niet lang over nadenken, denk ik. Emoties kunnen jaren lang geblokkeerd blijven en zo opgespaard worden (“niet verwerkt” worden) en dan opeens naar boven komen. Iemand kan opeens huilen om iemand die 25 jaar daarvoor overleden is. Je kunt emoties ook bewust onderdrukken en daarmee uitstellen. Voorbeeld: op een moeilijke vergadering voel je je helder en rustig en kun je daardoor iets voor elkaar krijgen, op weg naar huis zit je te vloeken in de auto. Emoties kunnen een taal zijn . Als je je emoties bewust maakt, naar ze luistert en je afvraagt waar ze precies (en zo objectief mogelijk) over gaan, kun je over jezelf iets leren over diepere behoeften die je hebt, je krijgt bijvoorbeeld inzicht in de kwaliteit van een relatie. Als je deze behoeften serieus neemt kun je je daarna een aantal zaken in je leven verbeteren. Als je meer begrijpt van je eigen emoties kun je ze wel of niet toelaten op passende momenten. Je kunt ze ook leren herkennen bij anderen. Dan kun je meer begrip voor een ander opbrengen. Maar soms zet je je er juist tegen af omdat die anderen juist met hun emoties jouw behoeften frustreren. “Stel je niet aan!”, roep je boos, of: “Gedraag je!”. Emoties werken, naast directe reacties op een gebeurtenis, indirect en associatief. Je ziet bijvoorbeeld iemand in een rode jas en je denkt aan een geliefde van vroeger. Je voelt je opeens verdrietig: de pijn van het afscheid van destijds komt weer naar boven. Wij mensen hebben onze geest, en daarmee onze cultuur, zo ontwikkeld dat wij met onze emoties associatief kunnen reageren op bijvoorbeeld abstracte klanken, beelden of muziek. Bepaalde muziek doet iemand bijvoorbeeld aan de begrafenis van zijn moeder denken en de tranen rollen al. De manier waarop tonen in muziek gecombineerd worden roepen al emoties op van verlangen, weemoed of vreugde. Door onze associatieve manier van reageren en het kunnen opslaan van emoties zijn we een soort emotie-encyclopedie geworden. Alleen al het woord “hoofddoekje” kan bij sommige mensen heftige associatieve emoties oproepen. Als je echter iets verschrikkelijks té vaak hoort en je voelt er niks meer bij, is dan de emotie verdrongen, versleten of verwerkt? Je kunt emoties bewust oproepen: roep maar eens tien keer heel hard “NEE!” of zet een zielige film op als je zin hebt om te huilen. De film geeft je misschien een vorm van toestemming om een of ander opgespaard verdriet eindelijk te mogen te voelen. En voetbalwedstrijden? Ze zeggen dat er oorlogen mee voorkomen worden.Een mens kan emoties spelen, om bijvoorbeeld extra aandacht te krijgen. Je doet alsof je lijdt of boos bent maar de emotie die je van binnen voelt klopt niet met de fysieke uitdrukking van je lichaam. Kinderen leren al snel om zo iets voor elkaar te krijgen. De werkelijke behoefte is dan aandacht willen, en liever negatieve aandacht dan geen aandacht. Dat zijn dan valse emoties. Je kunt ook spelen dat je gelukkig bent of van iemand houdt. Al die blije presentatoren op de televisie, wat voelen ze echt?
Afzender: Son.
Leon Hoeneveld 17-05-2010
Hallo Son,
je hebt er goed over nagedacht en het doeltreffend opgeschreven.
Ik heb na het schrijven van het artikel nog verder nagedacht, ondermeer in het volgende forumartikel: http://www.webfilosofen.nl/forumonderwerp.php?Interessealsemotie1272208738
Daar verbind ik "overtuigingen" met "emoties".
Kunnen we ooit zeggen dat emoties zonder overtuigingen zijn? Jouw overtuiging: "alle leven is behoeftig". Van daaruit kun je vervolgens veel verklaren. Maar hoe zou het staan met iemand die niet overtuigd is van de behoeftigheid van het leven? Stel je voor als gedachtenexperiment dat je alles ontkent wat een behoefte is in het leven. Je eet niet omdat je behoeftig bent, maar omdat je het leuk en lekker vindt om te eten. Je slaapt niet omdat je moe bent, maar omdat je houdt van dromen.Vanuit die ontkenning van behoeftigheid kan ook een andere visie op emotie ontstaan. Je bent niet boos omdat je Wil geblokkeerd wordt, maar omdat het een kick geeft om boos te zijn. Of omdat iemand je dan kan troosten, je krijgt aandacht.
Je kunt dit wel "vals" noemen, maar in principe zijn het slechts "andere opvattingen". Je kunt je afvragen of iemand er wel "echt" in kan geloven, maar die vraag wordt gewoon niet gesteld.
De filosoof Schopenhauer is pessimistisch. Die ziet de mens gevangen door de eigen Wil, een Wil tot Macht zou de filosoof Nietzsche het later noemen. Maar in principe kan de mens spelen met de eigen opvattingen. Je kunt de wereld opvatten als hel of als hemel.
Je kunt emoties opvatten als lastig of als waardevol.
Filosofie gaat over het ontdekken van wijsheid, de wijsheid om de juiste keuze te maken, voor zover als dat kan, om de wereld zodanig op te vatten dat het allemaal wat makkelijker wordt. Maar ik kan ook juist heel emotioneel worden van mensen die te makkelijk zijn, die het allemaal te makkelijk opvatten. Die bijvoorbeeld geen werkmoraal hebben, of ueberhaupt een moraal. Mensen die hun schouder ophalen bij het leed van anderen. Die zeggen "na mij de zondvloed". De wereld zo makkelijk opvatten zou wijsheid kunnen zijn, maar "mag" het toch eigenlijk niet zijn? Een basisemotie is die van onrecht. Frans de Waal laat talloze voorbeelden zien van apen die gevoel voor rechtvaardigheid hebben. Rechtvaardigheid kan toch niet betekenen dat de mensen die het allemaal erg makkelijk nemen en de kantjes er af lopen het meest geestelijk gezond zijn?
Het geeft te denken. Als pech je overkomt en je wordt woedend is dat geen constructieve emotie. Als je stoïcijns de schouders ophaalt en met helder nadenken probeert de pech te overkomen, wordt dat gezien als wijs. Maar ik weet niet of de stoïcijnse overtuiging nu "echt" of "vals" is ten aanzien van de emoties.
Nietzsche waarschuwt voor de "laatste mens", een mens die het "geluk" gevonden heeft, misschien wel door bij de minste negatieve emotie een pilletje te slikken en te "genezen".
Zo negatief sta ik nu ook weer niet tegenover de farmacie, maar ik weet wel dat op de lange termijn dat "gemakkelijk denken" de mens zwak en kwetsbaar maakt. Afhankelijk vooral, van externe machten, zodat de eigen macht als het ware niets meer te betekenen heeft.
Als je overtuigd bent dat het anders moet wil de mens overleven, dan zul je eigenlijk als enige conclusie kunnen trekken dat je zelf naar andere standaarden moet gaan leven. Maar die weg betekent vrijwel zeker een heleboel en oncontroleerbare emoties.
Son 22-05-2010
Leon Hoeneveld 22-05-2010
Son,
als er alleen maar verschillende soorten behoeften zijn verliest het begrip "behoeften" zijn onderscheidend vermogen. Dan zijn er ook tegengestelde behoeften mogelijk en daar mis je dan de verklaring voor.
Een pasgeboren baby heeft aangeboren overtuigingen over wat goed of kwaad is. Zo betoogt Frans de Waal dat ook apen, niet alleen mensapen,van jongs af aan een "mening" hebben over wat wel kan en niet kan. Het is dan wel geen mening in volzinnen, met deugdelijke rationele redenatie, maar het is een overtuiging die hoort bij de sociale gemeenschap waar die aap onderdeel van is. Sommige soorten gedrag zijn afkeurenswaardig en andere niet. Zo zal een huilende baby het "oordeel" geven dat gebrek aan aandacht of gebrek aan voeding niet juist is.
We hebben dan twee totaal verschillende behoeften, aandacht of voeding, waarbij de overtuiging bepaalt dat een gemis "slecht" is. In weer andere gevallen zal een gemis juist "goed" zijn en een teveel "slecht". Dat wordt echt alleen door die (aangeboren) overtuiging bepaald.
Een emotie kan zeker laten zien wat de ander nodig heeft, maar het kan ook gebruikt worden bij de zogenaamde emotionele chantage. Als je er gevoelig voor bent, kun je door emotionele chantage dingen doen die je anders nooit zou doen. Het is verder ook een uitlaatklep, in je eentje teruggetrokken huilen kan toch opluchten. Met andere woorden er zijn verschillende functies te verzinnen voor de emotie, maar de emotie zelf is volgens mij vooral een functie van de overtuiging.
Waarom windt een mens zich over het ene onderwerp meer op dan over dan over het andere?
Dat is dan gemakkelijk te beantwoorden, omdat die mens er van overtuigd is dat sommige zaken belangrijker zijn dan andere.
De vraag waar de overtuigingen vandaan komen, en hoe die gevormd worden voor zover ze niet aangeboren zijn, is belangrijk. Het is al heel wat om het inzicht te hebben dat de mens naast aangeboren overtuigingen ook extra aangepaste overtuigingen kan hebben. De mens kan dus een overtuiging hebben dat het leven slecht is en dat alleen de dood goed. Iets volkomen tegen de natuur van het overleven in. Het is dan logisch dat voor zo'n mens de behoeften totaal anders liggen dan voor een ander mens. Misschien ben jij er van overtuigd dat een mens met zulke overtuigingen ziek is en genezen moet worden, maar dat is jouw mening tegenover de mening van die ander. Het is daarbij ook weer niet zo dat de mening van de meerderheid per definitie de juiste mening is (helaas voor de democratie) , anders zou je een referendum kunnen houden voor alle overtuigingen.
Son 24-05-2010
Leon Hoeneveld 24-05-2010
Son,
Hoe weet jij of een steen geen behoeften heeft? Er zijn stenen die door het heelal bewegen op wetmatige manier en ik weet niet of ze daartoe niet een soort innerlijke noodzaak hebben.
Dat in de kampen de emotie sterker was dan de overtuiging, is moeilijk te bewijzen. Je zou kunnen zeggen dat de emotie "angst voor dood" sterker was dan de emotie "verdriet", of je zou kunnen zeggen dat de overtuiging "ik moet zien te overleven" sterker was dan "gij zult niet stelen". En je kunt dan stellen dat de emotie "angst voor dood" sterker was dan de overtuiging "gij zult niet stelen". Maar je bedoelde waarschijnlijk dat de behoefte sterker was dan de overtuiging. Ik zie echter de overtuiging "ik moet zien te overleven" als elementair aan de behoefte aan voedsel en drank. Iemand die de overtuiging miste, en dat zullen er wel wat geweest zijn, zijn gewoon gestopt met eten en drinken.
Maar ik denk inderdaad wel dat er raakvlakken zijn tussen behoeften en overtuigingen ten aanzien van emoties.
1 In hoeverre komt jouw begrip “overtuiging” overeen met het “geweten"?
Frans de Waal probeert aan te tonen dat morele systemen een biologische basis hebben. Professor Herman Philipse geeft aan dat er op het gebied van de moraal (geweten) drie niveau's onderscheiden kunnen worden, waarbij in eerste instantie de biologische en later de culturele. Bij het begrip "overtuigingen" kunnen diezelfde niveau's onderscheiden worden.
2 Hoe verklaar je dat je emoties kunnen botsen met je overtuigingen?
Ik zie dat dus eerder dat verschillende overtuigingen in conflict met elkaar komen en dat dat emoties oplevert.
3 Welke overtuigingen zijn de basis voor emoties zoals schoonheidsbeleving, natuurbeleving, ontroering, vertedering?
Ik weet even niet wie het was, maar er is een theorie die zegt dat het logisch is dat wij mensen de natuur mooi vinden, omdat wezens die de natuur niet mooi vinden minder kans hebben om te overleven en dus al uitgestorven zijn. In ieder geval denk ik dat de emoties een functie hebben binnen de sociale gemeenschap, voor zoverre ze geen producten van de sociale gemeenschap zijn. De emotie "verrukking" (over de natuur) heeft te maken met de overtuiging dat iets waardevol is. Veel overtuigingen brengen onderscheid aan in waarde van dingen.
4 Hoe ligt de relatie tussen overtuiging en het lijden aan fysieke pijn?
Lijden aan fysieke pijn is geen emotie, je kunt er verdrietig onder zijn en dan is er de overtuiging dat een leven zonder pijn beter is, wat het waarschijnlijk ook is. Hoewel als je niet zou weten wat pijn is, je ook niet zou kunnen weten dat de afwezigheid van pijn beter is.
5 Spelen overtuigingen zich vooral in de geest af terwijl emoties een brug tussen geest en lichaam zijn?
Dat is waarschijnlijk jouw mening in de vorm van een (suggestieve) vraag.
De "geest" of laten we het even concreet over de hersenen hebben, vormen een regelmechanisme. Weinig dat het lichaam doet is onbemiddeld door de hersenen (alleen sommige spierreflexen?). Een overtuiging is als het ware een gefixeerd regelmechanisme. Een emotie is de beleving als dat mechanisme aan het werk is. Zo begrijp ik dat.
Leon Hoeneveld 25-05-2010
Nog even samenvattend:
Een emotie is de uitdrukking van een waardensysteem. En een overtuiging beschrijft dan wat van waarde is.
Son 04-06-2010
Son 04-06-2010
Son's evaluatie van de discussie over de vraag "Wat zijn emoties?"
Wat? (Objecten, vanuit waarneming, het andere)
De discussie ging over begrippen zoals emotie, behoefte en overtuiging. Volgens Van Dale heeft een begrip met een eenheid van denken te maken. Had deze discussie die eenheid als uiteindelijk object?
Wie? (Subjecten, waarnemers, het ik als uitgangspunt, dontmoeting)
Tot nu toe Leon, anderen, Son
Wanneer? (Tijd, ontwikkeling, verandering)Volgens de westerse jaartelling in mei 2010.
Inhoudelijke ontwikkeling: via argumenten(these) en tegenargumenten (antithese) naar overeenstemming streven (synthese).
Waarmee? (Spelregels, tekens, symbolen, gereedschap)Met op computers getypte lettertekens die woorden vormen, deze woorden volgens de Nederlandse taal, het liefst volgens de huidige spellingsafspraken en woordenboekafspraken. Op website geplaatst.
Waarin? (Vorm, het “begrijpen”)De discussie bestaat uit lettertekens die woorden vormen, de woorden vormen zinnen enz. Leesbaarheid en de structuur van teksten spelen een rol wat betreft de toegankelijkheid voor andere lezers. Kun je deze dialoog een “verhaal” noemen, of een “kunstwerk”? Als de discussie een verhaal is dan liever geen tragedie.Esthetische waarde? Dat mag een ander beoordelen.
Waarom? (Subjectieve waarde, betekenis, geweten)Achter de waaromvraag schuilt bij Leon waarschijnlijk een antwoord vanuit overtuigingen, bij Son vanuit behoeften. Leon? Zelf invullen.Son: rationele behoefte aan nadenken, overzicht. Emoties: prettige uitwisseling, interesse, humor, een goed gevoel bij nieuwe inzichten.
Wat daarna? (Feitelijke gevolgen)Leon? Zelf invullen. Son: ik ben weer over filosofie gaan lezen.
Waarde? (Moraal, ethiek, kwaliteitsbeoordeling)
Absolute waarde: daar heb ik geen “idee” van, ik ben geen Plato-mens.Algemene waarde? Ik hoop dat de mensheid van deze discussie niet slechter wordt. Wat de apen betreft: zie de boeken van Frans de Waal. Dit lijstje is, zoals alle lijstjes, niet volledig.
Leon Hoeneveld 04-06-2010
Son,
de discussie kan als nieuw aandachtspunt "eenheden van denken" krijgen. Dat is een logisch gevolg als men analytisch met onderwerpen omgaat, dat men dan tot een soort meta-discussies komt. Een eenheid van denken is "waarde". Misschien om dan bij het originele onderwerp te blijven kun je jezelf de vraag stellen of je ueberhaupt emoties als waardevol beschouwd.
Misschien interessanter dan de waarom-vraag is de hoe vraag. Hoe komen emoties tot stand. Daaruit kun je ook al heel veel aflezen. is er een gefrusteerde behoefte, of een gemankeerde overtuiging bij zoiets als verdriet?
Ik vind het fijn dat je weer filosofie bent gaan lezen. Dat is wel het doel van deze site, promoten van filosofisch denken/leren. Dat is voor mij van waarde, waar we dan ookin de discussie uitkomen.
Son 10-06-2010
Emoties geven uitdrukking aan de mate van onvervuld-vervuld zijn van individuele behoeften. Zonder emoties ben je geen individu.
Overtuigingen beoordelen de wijze waarop individuele behoeften vervuld worden volgens normen die de behoeften van een grotere groep vertegenwoordigen. Zonder overtuigingen kun je niet verantwoordelijk gesteld worden door anderen.
Groeten, Son.
Leon Hoeneveld 10-06-2010
Son,
je kunt bij iedere emotie een behoefte definiëren, maar of de behoefte dan een uitdrukking is van de emotie of andersom is mij niet duidelijk.
Overtuigingen beoordelen niet zozeer, ik zie ze niet als handelend. Ik denk eerder dat een overtuiging al een oordeel is, dan het oordeelsvermogen al gewerkt heeft voordat er overtuigingen zijn. Een mens is zijn of haar overtuigingen en kan daar dus voor verantwoordelijk gesteld worden, maar je moet altijd de kans krijgen om de overtuigingen bij te stellen.
Son 13-06-2010
son 13-06-2010
Elke ik de entertoets gebruik verdwijnt deze bij de plaatsing van een bericht.
Ik had bijvoorbeeld een rijtje gemaakt met de zwarte stippen onder elkaar. Hoe is dit de herstellen?
Met vriendelijke groeten, Son.
Leon Hoeneveld 13-06-2010
Son,
schrijf je erst jouw teksten in een andere editor en plak je die dan ik het venster? Dan zou je kunnen proberen als extra tussenstap de tekst in notepad te plakken en daar nog van wat opmaak te voorzien. Er is dan wel niet zoveel mogelijk, maar je voorkomt wel probelemen van meegestuurde codes van een andere editor.
Inhoudelijk: wat voor allerlei problemen (anorexia e.a.) van belang is is zelfinzicht. Met zelfinzicht probeer je achter de voor jou zwaarwegende overtuigingen te komen en dan komt vanzelf de waarom vraag die een transformatie kan geven. Het is zo dat als je primair in emoties blijft hangen zonder boven tafel te krijgen wat voor overtuigingen meespelen je nooit iets kunt leren of veranderen aan hoe je bent. Je zult daarbij ook moeten bepalen of het nodig is te veranderen hoe je bent.
Wat nog wel belangrijk is, is dat je in de vertaling van emoties naar iunzichtelijke overtuigingen geen fouten maakt. Je kunt dingen helemaal verkeerd uitleggen. Het niet opruimen van het tipexflesje kan luiheid zijn, maar uitgelegd worden als heel wat anders, kracht om je te verzetten tegen de neiging tot orde bijvoorbeeld. Zo kan ieder mens zichzelf gigantisch voor de gek houden.
Gelukkig zijn er altijd voldoende andere mensen om jouw eigen motieven uit te leggen, soms met verrassende resultaten. Zo wist ik van mezelf niet dat ik zo eigenwijs, arrogant, lui en onattent was:-) Wat fijn dat anderen me daarop wijzen!
son 13-06-2010
Leon, dank voor de snelle reactie. Het probleem is wel dat bij sommige problemen de "valse" overtuiging het zelfinzicht juist tegen houdt. Ik heb iemand gekend die anorexia had en zij vond niet dat ze te mager was. Integendeel. Ik denk ook dat je niet alles zelf kunt oplossen in het leven. Mijn stukje ging in feite over de relatie emoties-overtuigingen-behoeften. Onze discussie heeft me al een aantal nieuwe inzichten opgeleverd! Ik ben het met je eens wat betreft de diverse uitlegmogelijkheden van het gevallen tipexflesje. Leuk om er zoveel mogelijk uit te denken. Een tipexflesje laten vallen bijvoorbeeld om aandacht te trekken?
Of om de zwaartekracht uit te proberen? Of om zo een mug dood te maken?
Met vriendelijke groeten, Son
Deze site is auteursrechtelijk beschermd, op dit werk is de Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland licentie van Creative Commonsvan toepassing, tenzij anders vermeld.
Overzicht van alle RSS/Atom feeds van De Webfilosofen. Privacy polices en cookie beleid voor deze website
Deze website is geproduceerd door Markei WEBDISGN.
Deze pagina afdrukken