de Webfilosofen
on-line en on-demand denken
on-line en on-demand denken
Laatst gewijzigd op: 22-10-2008
Tegenwoordig wordt de filosofie gezien als een academische discipline, net als psychologie of geografie, je bent filosoof als je filosofie hebt gestudeerd. Anders is het in de kunst; aan een schrijver vraag je niet waar hij literatuur gestudeerd heeft, bij een beeldhouwer informeer je niet naar het onderwerp van zijn scriptie kunstgeschiedenis. Filosofie wordt gezien als saaie, analytische kost en niet als kunstuiting. Toegegeven, de publicaties van de laatste jaren geven voeding aan zo'n visie. Op zoek naar een kunstzinnige filosofie.
Aan de basis van iedere theologie, theorie of techniek staat het idee, de filosofie is bij uitstek de bron van ideeën. De uitwerkingvan een idee vergt wel denkkracht, maar hoeft niet zo oorspronkelijk te zijn als de genese van het idee. De filosoof is de schepper, die een denkbeeld voortbrengt, de wetenschapper de analist die hierop een theorie samenstelt, en de technicus de ondernemer die een praktische toepassing produceert.
Een filosofisch idee staat aan het begin van alle verdere uitwerking en vereist daarom de maximale verbeelding, die niet gehinderd mag zijn door allerlei regels. Hoe vrijer de gedachte, hoe exceptioneler het idee. Evenals kunst moet de filosofie vrij beoefend kunnen worden, zonder verstikkende regels.
De traditionele filosofie wordt gezien als een ambacht, uitgeoefend door meesters en gezellen die verblijven in de werkplaats van het paradigma. De kunst heeft deze zienswijze al in de 19e eeuw achter zich gelaten. Ambachtelijkheid in de kunst zien we terug als de beheersing van de techniek en de kennis van het materiaal waarmee gewerkt wordt, maar voor alles staat de expressie. Ook bij de filosofie is kennis van het materiaal nodig, dwz de definities van termen en een overdraagbare denktrant, waarmee de expressie tot uitdrukking gebracht gaat worden. Als beheersing van techniek geldt de heldere gedachte als uitkomst van een synthese van losse invallen en inspiraties. Net als in de kunst is de expressie het belangrijkste onderdeel van de filosofie. Door middel van spraak of schrift moet een idee kenbaar gemaakt worden aan de buitenwereld. Omdat de expressie van een traditionele filosoof wordt beperkt tot het uiten van denkbeelden die academisch aanvaardbaar zijn, bevindt de filosoof zich in de positie van een schilder aan het eind van de 19e eeuw. Toen was een schilder pas een schilder als hij producten afleverde die voldeden aan de eisen van de Parijse academie van de schilderkunst. Alleen schilders met goedkeuring van de academie mochten hun werk tentoonstellen in de jaarlijkse salon. De impressionisten die hier tegen in gingen, moesten alternatieve manieren vinden om hun werk aan het publiek te tonen.
De huidige filosofie is impressionistisch te noemen, op een technische manier. Fenomenologische en analytische filosofie beschrijven en analyseren de wereld impressionistisch, dwz de impressie die het zijnmaakt op de filosoof, wordt onderzocht en uitgelegd. De scheppende kracht van de filosoof beperkt zich tot het rangschikken en verklaren, soms met zeer originele en schilderijke taal, bv bij Heidegger en Wittgenstein. Hedendaagse filosofen lijken zeer origineel, maar bouwen voort op de systemen van hun voorgangers. Vernieuwing komt alleen door aanpassing van de filosofische methodes, dwz het ambacht, net als historici, die hun methode af en toe aanpassen aan de eisen van de tijd. Filosofen van nu maken mooie plaatjes, maar nog steeds volgens academische regels, en hier eindigt de vergelijking met het impressionisme, want deze kunstvorm heeft die regels al in de 19e eeuw achter zich gelaten.
Voor dat wij een filosofie kunnen maken die kunstzinnig, expressief is, moeten we de passiviteit van het impressionisme en de dwingende regels van de academie achter ons laten. En er moet nog een kluister verbroken worden; de nuttigheid. Wetenschap is vooral praktisch en filosofie als basis van de wetenschap moet dan ook nuttig zijn; nuttigheid en kunst gaan echter niet samen. De waarde van de kunstzinnige filosofie vindt zij in zichzelf, niet in een praktische toepassing. Dus; geen nuttigheid, geen knellende regels, geen passiviteit. Dit denkbeeld vinden we terug in de kunstgeschiedenis als het expressionisme.
Bij de expressionisten vinden we het ontstaan van een nieuwe, vrije schilderkunst, en een omkering van waarden. Niet slaafse navolging van de natuur en dwingende regels (academie-schilders) of passief verwerken van indrukken (impressionisten) , maar een verandering van de werkelijkheid, een uiting van de wil tot macht van de schilder. De expressionisten keken niet naar hun voorgangers, verwierpen autoriteit, en gingen voor hun inspiratie te rade bij exotische volkeren, kinderen, amateurs, en geesteszieken, groepen die nog niet verstrikt waren in de greep van de 'hoge' cultuur. Het gevolg was een explosie van kleur in de schilderkunst, een nieuwe kijk op kunst die niemand had kunnen dromen. Dit is het model voor de nieuwe, kunstzinnige filosofie.
Is de traditionele filosofie een poging tot verklaring van de werkelijkheid, de nieuwe kunstzinnige filosofie is slechts een voorstel tot werkelijkheid. Het gaat uit van een perspectivisch waarheidsbegrip, een veelheid van elkaar tegensprekende of aanvullende gezichtspunten. Net als bij de traditionele filosofie is taal de uitdrukkingsvorm van deze nieuwe filosofie, maar het kunstzinnige ligt niet in de vorm van de taal, daar is de literatuur voor, maar in de grondvorm van de ideeën. Waarheid kan bijvoorbeeld worden uitgedrukt als tautologie, iets wat in de wetenschap niet toegestaan is. Inspiratie voor de kustzinnige filosofie komt van buiten de traditionele filosofische wereld, wat ik zou willen noemen 'outsider filosofie'. Het internet fungeert als een dankbare fundgrube van outsiders, je kunt ze mafketels noemen, ik zou zeggen andersdenkenden. Mooi voorbeeld is Harrie Weggelaar, ook wel Harriechristus, met zijn theorie dat atomen ruimteschepen zijn. De aannemelijkheid van zijn verhaal buiten beschouwing latend, zien we dat zijn theorie de kwestie van de mens en zijn plaats in de schaal van het universum ter sprake brengt, en zo een nieuw gezichtspunt kan leveren.
Als de filosofie zich aansluit bij de kunst en zich ontdoet van nuttigheid, regels en passiviteit, kan het zich richten op het scheppen van ideeën en meer kleur brengen in de grauwe wereld van de vakfilosofen.
Meer bronnen ter inspiratie:
Patafysica: http://www.batafysica.nl/
Filosofie van een baseball-player: http://www.lawsonomy.org/Lawsonomy11.html
Gene Ray's tijd-kubus: http://www.timecube.com/
Harriechristus: http://members.ziggo.nl/r.f.dezwart/Frame-nederlands.html
Harriechristus bij kopspijkers: http://www.youtube.com/watch?v=gE3l3LZHWVY
Illustraties;
David, De dood van Socrates
Monet, Lelies
Van Gogh, Veld met kraaien
Geplaatst door: Rene Loesberg | 2008-10-22 14:31:00
Leon Hoeneveld 22-10-2008
René,
ik vind de strekking van de boodschap "filosofie als kunst" wel aantrekkelijk.
In zekere zin is filosofie een onderzoek naar God's humor en hoop ik nog altijd de grap te ontdekken die Hij speciaal voor mij bedacht heeft. Helaas heeft me dat erg angstig gemaakt, ik ben bang voor leedvermaak. Ik probeer die Godheid dan ook gunstig te stemmen door andere mensen de humor in te laten zien. Dat doe ik door me de rol aan te meten van ploeterende kunstenaar, met filosofische pretenties. Hetgeen een milde glimlach bij de kijkertjes zou moeten opleveren. Dus als aanvulling van jouw uitgangspunt zou ik willen aangeven "filosofie als kunst" met als doel het aan het lachen maken van de medemens. Dat kan ik nog wel als ambitie aanvaarden.
René Loesberg 22-10-2008
Leon,
In mijn pogingen mensen moderne kunst uit te leggen, probeer ik ze altijd een glimlach te ontlokken. Het hoeft allemaal niet zo ernstig en gewichtig te zijn. De lach verschijnt dan als opluchting, een voorbode van de lach die doorbreekt op de top van de berg van inzicht.
Vaak is echter een andere lach te zien, die ontstaat uit angst, als een grimas van een naakte aap.
Valère De brabandere 23-10-2008
--Filosofie blijft zeker een poging om de werkelijkheid of de realiteit voor te stellen ; zodoende kan je iedere 'voorstelling', die in zekere mate behaagt aan de denkende mens, 'kunst' noemen ...
Valère--
Leon Hoeneveld 23-10-2008
René,
als men veel geinvesteerd heeft om van de filosofie een zo gewichtig mogelijke zaak te maken, zijn onze woorden blasfemisch. Er blijft een aanzienlijk deel van de mensen zonder enige verbeeldingskracht, of met een overspannen gevoel van plicht en moeten, zonder enige nonchalance. Daar "moeten" wij wat aan doen!
René Loesberg 24-10-2008
Leon,
Misschien moeten wij een tijdschrift oprichten. 'Experimentele Filosofie' of 'Kunstzinnig Denken'.
Leon Hoeneveld 24-10-2008
René,
ik stel voor dat we op deze site iets verzinnen. Voor tijdschriften heb je commcercieel succes nodig.
Tino 25-10-2008
Harrie is het einde van de filosofie, jammer
René Loesberg 25-10-2008
Tino,
Is iemand die denkt dat hij Napoleon is, het einde van de psychologie?
Het gaat mij om inspiratiemodellen voor de filosofie, zodat we wat nieuws horen dan 'het ding an sich' of 'deconstructie'.
Een kenmerk van de filosofie is dat het geen eigen onderzoeksgebied heeft, maar het academisme bouwt een Gamma-schutting om de filosofie, zodat er niet in de tuin van de buren gekeken kan worden. Met Harrie als buurman lijkt mij dit zonde.
Tino 25-10-2008
Rene;
Jij wilt filosofie uit de benauwde kamers van de academie halen en meer populariseren, dat laatste is ook oké, maar het niet meer als wetenschap zien is verkeeerd.
Waarom mag het geen academische waarde meer hebben. Fantasievolle onzin wordt al genoeg verkocht.
Ik begrijp je niet. Ik ben nu naar verschillende lezingen geweest van bekende academisch geschoolde filosofen oa. werkzaam a-d Erasmus universiteit. Toegankelijk voor het publiek) Harrie had er ook heen gekund). Ik zie geen gamma muur. Door de popularisatie is de filosofie transparant. Beter een niet orginele maar stevig verankerde filosofie dan een orginele fantasie filosofie.
De filosofie is een kunde, een wetenschap, en zij `moet` binnen die kaders blijven.
Dat je een kunstvorm als medium gebruikt is een andere kant van het verhaal. Sloterdijk is daar expert in met zijn prachtige proza. De kern, de filosofie is bij hem gebaseerd op kunde, de vorm is kunst.
René Loesberg 25-10-2008
Tino,
Toevallig ben ik ook een academicus, ik studeer cultuurwetenschappen, en mag mij over twee jaar cultuurhistoricus noemen. Deze studie is multi-disciplinair met vier pijlers; geschiedenis, kunst, filosofie en literatuur. Als je deze wetenschappen afzonderlijk bekijkt, is er iets vreemds aan de hand. Als je geschiedenis hebt gestudeerd ben je een historicus, heb je dat niet, dan ben je een amateur-historicus. Maar als je kunst(geschiedenis) bestudeerd hebt, ben je nog geen kunstenaar! Hetzelfde geldt voor literatuur. Om een literare roman te schrijven is het niet vereist dat je literatuur gestudeerd hebt. Kunst en literatuur zijn dus geen wetenschap. Is filosofie dan wel een wetenschap, of wordt er op de universiteit alleen de filosofie-geschiedenis bestudeerd?
Boven de school van Plato stond: "Dat niemand hier binnen gaat zonder kennis van de wiskunde" Toen is de koppeling met de academie begonnen en die is nooit meer verbroken. Natuurlijk waardeer ik de academische filosofie, maar ik probeer de boel wat uit te breiden, de visie wat te verbreden. Het gaat gewoon om denken, en daar wordt teveel poeha om gemaakt.
Mijn denken kun je zien als perspectivisme, er bestaan meer mogelijkheden om de wereld te bekijken. Dat wil niet zeggen dat ze allemaal evenveel waarde hebben. Ik waardeer de wetenschappelijke benadering meer dan de verhalen van Harrie, maar probeer er inspiratie uit op te doen. In de kunst heet dit outsider-art. Oplossingen van buitenstaanders kunnen leiden tot inspiratie van betere uitwerkingen.
Misschien heb ik dat nog niet duidelijk gemaakt in het artikel.
Tino 27-10-2008
Ik vind het een moeilijk experiment Rene.
Een amateur, de man in de straat denkt te menen dat hij filosofeert, dat terwijl het "alleen maar" denken is. Er zijn uitzonderingen; de amateur die belezen is in filosofische werken. Al gelang zijn kwanti- en kwaliteit van zijn lezen bepaald of hij aan de rand van de filosofie aanwezig is, of missen in het landschap van de filosfie. Toch zal hij naarmate hij in het centrum vertoeft gebruik maken van academishce expertise, hoe kan het anders het gehele systeem van boeken e.d. is ermee behept. Ik vrees dat wat jij wilt onmogelijk is, tenzij je het neo - filosofie wilt noemen.
Ik daag je nu uit met het volgende; Neem de denkgereedschappen van Wouters hier besproken door onze vriend Leon, en beredeneer aan de hand daarvan jouw kwestie. Daarna laat je de methode los en beredeneert wederom jouw kwestie. Let op geen enkele maar dan ook geen enkele denkwijze mag verwijzen naar de bestaande filosofie. Het lijkt mij onmogelijk.
Leon opperde om iets nieuws een nieuwe knop in het menu te maken, laten dat dan neo -filosifie gaan noemen. Ik ben gaarne bereidt mee te denken, jouw stukje heeft toch wel inspiratie gegeven, maar mijn eerder genoemde bezwaren laat ik staan.
René Loesberg 27-10-2008
Tino,
Je moet even op het spoor van Wouters zetten, het is koud.
Ik vind het leuk dat ik zoveel reactie krijg, had ik niet verwacht. Eigenlijk was het een proefballonnetje. In het item tele-visie heb ik eea nog wat meer verklaard.
Mijn eerste opzet is om dezelfde inspiratiebronnen aan te boren als het expressionisme. Wat ik voor ogen heb lijkt op outsider-art.
Zie http://en.wikipedia.org/wiki/Outsider_Art
We zouden het kunnen noemen neo-filosofie of outsider-filosofie of philosophie-brut (naar art-brut)
Benedict Broere 29-11-2009
Mag ik hier dan een voorbeeld geven van die outsider-filosofie?
Het betreft een filosofie die ikzelf ontwikkeld heb, maar die nogal ingaat tegen de heersende zeitgeist van analyse en fragmentatie en deconstructie. Het geeft er trouwens ook een verklaring voor, dat we nu zozeer dat eindeloze spiegelhuis bewonen, maar die fragmentatie lijkt juist te verhinderen dat je ook waargenomen wordt. In ieder geval volgt het wel uitermate de aanbeveling van Nietzsche en Heidegger, om te kijken naar de pre-socraten, specifiek de filosoof Heraclitus. En het kan aldus een antwoord zijn op de seinsvergessenheit waar Heidegger over sprak. Zie: http://members.chello.nl/b.broere/
Leon Hoeneveld 07-12-2009
Je kunt ook via het forum aandacht vragen voor jouw site, dat bereikt iets meer mensen dan reacties op artikelen.
Deze site is auteursrechtelijk beschermd, op dit werk is de Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland licentie van Creative Commonsvan toepassing, tenzij anders vermeld.
Overzicht van alle RSS/Atom feeds van De Webfilosofen. Privacy polices en cookie beleid voor deze website
Deze website is geproduceerd door Markei WEBDISGN.
Deze pagina afdrukken