Geen JavaScript ondersteuning Uw browser ondersteund geen JavaScript of u heeft dit (on)bewust uitgeschakeld. Schakel JavaScript in voor beter gebruik van de site. Wij raden u aan gebruik te maken van één van onderstaande browsers:

Mozilla Firefox 1.5 of hoger

Opera 9 of hoger

Mozilla Suite of Mozilla Seamonkey 1 of hoger

Safari 1 of hoger

Internet Explorer 6 of hoger

Kant als pragmaticus.

Kant schrijft (Kritiek van de Zuivere Rede-introductie):

"Er kan geen twijfel over bestaan dat al onze kennis begint met ervaring"

Vervolgens wijdt Kant uit over a priori zaken, die aan de waarneming van de ervaring gegeven zijn.

Maar we hebben een duidelijke definitie nodig wat kennis is en wat ervaring. Als kennis ervaringskennis is dan is met de uitspraak niets gezegd. Als je al bij voorbaat onderscheid kan maken tussen verschillende soorten kennis, dan ontstaat ook geen nieuw inzicht.

Ik zou een fysicalistische definitie van kennis willen geven. Kennis is een verandering in de lichamelijke gesteldheid, in de configuratie van het lichaam.

Geen enkele verandering is dan a priori gegeven.

Ik zou daarbij ervaring willen noemen, "dat wat een verandering veroorzaakt".

Nu is er met geen mogelijkheid meer iets a priori. Elke vorm van opvatting, de beschouwingswijze van de wereld in ruimte en tijd, is iets dat door verandering ontstaat en dus door ervaring.

Het is alsof Kant de wereld pas laat beginnen als er al bewustzijn is en het dan over een a priori heeft.

Nu is inderdaad het moment van bewustzijn belangrijk voor een mens. Men zou kunnen zeggen dat de wereld idealistisch gezien dan pas ontstaat. Maar als men dan kritisch idealist is en a priori's voor beschouwingswijzen, aan het moment van bewustzijn aanneemt, is dat eigenlijk hetzelfde als aannemen dat de wereld ook al voor het bewustzijn bestond.

En dat is niet een zuiver idealisme. Zoals hierboven duidelijk wordt, is dan de realiteit van veranderingen het uitgangspunt geweest.

Een zuiver idealisme begint er mee om veranderingen relatief te noemen. Zoals in de ervaring dat men in een trein zit en het perron ziet bewegen als de trein wegrijdt, zou iedere waargenomen beweging of verandering feitelijk een eigen beweging zijn. En die eigen beweging is vervolgens weer een illusie. De eigen beweging is namelijk zelf ook weer relatief aan iets anders dan beweegt tot in het oneindige, als een slang die in de eigen staart bijt. Want uiteindelijk is de oorzaak het gevolg en het gevolg de oorzaak.

Dat wij als houder van een collectie bewegingen onszelf een autonomie toedichten is dan een hubris, overmoed, ongepaste trots. Het kan zijn dat de afstand tussen oorzaak en gevolg heel indirect geworden is, zodat onze eenheid gedurende een langere tijd een soort constante waarde heeft, maar er is niets dat eeuwig blijft, afgezien misschien van de slang die in de eigen staart bijt.

Dat is dus een zuiver soort idealisme, zoals misschien door Berkeley gezien.

Een idealist is niet kritisch ten aanzien van een principe van relativiteit betreffende oorzaken en gevolgen. Kant is niet kritisch ten aanzien van een algemeen principe van veranderingen die kennis veroorzaken. Kant kan daardoor geen idealist en ook geen kritisch idealist genoemd worden.

Wil men aan dat idealisme kritisch zijn dan geldt vooral het pragmatisme om veranderingen toch serieus te nemen en niet als illusie te behandelen. Voor zover men daartoe genegen is.

Zou men Kant kunnen zien als pragmatist avant la lettre? Ik denk van wel. In bepaalde opzichten denk ik dat Kant een synthese voorstond tussen verschillende benaderingswijzen. Om via een overeenkomst in beschouwingswijzen, die voor iedereen geldig zouden zijn, de mensen nader tot elkaar te brengen. Een toegepaste pragmatiek zoals we later bij Dewey vinden.

Waardering

Geplaatst door: Leon Hoeneveld | 2008-06-11 00:00:00

Reacties

Reactie plaatsen

René Loesberg 20-06-2008

Leon,

Uit Kritiek van de zuivere rede zou je inderdaad kunnen afleiden dat Kant de pragmatische kant op gaat. Kritiek van de praktische rede laat Kant zien als een echte idealist. In het categorisch imperatief vinden we alleen een ideale norm, niet uit de ervaring afkomstig.

Ik denk dat Kant een praktiserende idealist genoemd kan worden. Uit zijn voorwoorden bij zijn geschriften komt hij naar voren als een fanatiek verlichter, die door Hume het vertrouwen in de (traditionele) metafysica heeft verloren. In veel handboeken lees je dat hij het rationalisme en het empirisme wilde verenigen, maar volgens mij was dat niet zijn eerste opzet.

Jouw link tussen kennis en fysieke verandering vond ik interessant. Bedoel je hier de neurologische verandering in de hersenen mee ( verbinding tussen neuronen )?

Over bewustzijn; Gaat het altijd van geen-bewustzijn naar wel-bewustzijn, alsof er een knop wordt omgezet? Ik denk dat bewustzijn kan groeien en afnemen. Wat ik denk dat Kant duidelijk wilde maken is dat synthetische oordelen a-priori, die het 'gereedschap' van de mens vormen om kennis te verkrijgen, bij het toenemen van bewustzijn verkregen worden uit de ervaring. Een kind zal in zijn eerste levensjaren snel meer gereedschap krijgen, waardoor zijn bewustzijn (de mogelijkheid om wat van zijn omgeving te begrijpen ) groeit. Zie ook Jean Piaget.

Leon Hoeneveld 20-06-2008

René,

kennis als verandering is nog puur een filosofische uitdrukking. Waar de verandering in de totale configuratie van het brein precies gaat zitten ben ik nog niet uit. In een prachtig boek over de breinfuncties las ik wel dat weerstand (chemisch en electrisch) een rol speelt. Je zou de verandering van weerstand als een optelling van microscopische veranderingen aan de structuur van cellen kunnen zien. Ik denk dat het filosofisch gezien ook heel erg interessant is om in termen van weerstandsconfiguraties te denken. Je hoeft dan niet precies de verandering te volgen, maar kan de weerstanden meten en weten dat dat komt door veranderingen.

Terug naar Kant. Het belang van Kant is dat hij laat zien dat ons kenvermogen aan de basis staat van alles wat we ook maar concluderen. Dat hij ruimte en tijd beschouwingsvormen noemt is daarvoor een voorbeeld. Maar de hele activiteit van het concluderen is iets dat a posteriori aan het bewustzijn is. Zoals ook de beschouwingswijzen (het beschouwen) a priori zijn aan het bewustzijn. Dat is de spil van het denken van Kant en je moet eigenlijk wel het bewustzijnsmoment als centraal nemen, omdat alles daarom draait.

Maar het is het rationalisme om kennis verandering te noemen dat als conclusie krijgt dat er een wereld voorafgaat aan het moment van bewustzijn. Je kan dus toch de wereld niet laten beginnen op het moment van bewustzijn.

Inderdaad zijn er dan ook meerdere momenten die voor de status begin van de wereld in aanmerking komen. Een drempelwaarde is moeilijk te geven, omdat sommigen die nooit halen en anderen er ver overheen gaan.

Reactie plaatsen

de Webfilosofen

Kant als pragmaticus.

Reacties