de Webfilosofen
on-line en on-demand denken
on-line en on-demand denken
Laatst gewijzigd op: 04-01-2008
Wat is of betekent berekenend denken? Intuïtief heb je daar al een idee bij. Maar dan kan het belangrijk zijn de aannames te onderzoeken. Een onderzoek dat niet op zich berekenend hoeft te zijn, maar dat recht doet aan verschillende zienswijzen.
Een methode om over een vraag na te denken is juist verschillende methoden toe te passen om te proberen antwoord te geven op de vraag. Paul Wouters heeft in "Denkgereedschap" een aantal filosofische methoden samengevat. Ik heb er nog een aantal bij gemaakt.
Waarom een "kritiek"? Natuurlijk hoopt de schrijver aan te sluiten bij de traditie van Kant en Sloterdijk. Maar ook juist omdat de tijd een kritiek nodig heeft voor in dit geval het berekenende denken, wat ik denk aannemelijk te kunnen maken.
Waar denken we aan als het om berekenend denken gaat? De verschijnselen van het "rekenen" zijn veelvuldig zichtbaar in de westerse cultuur. Met treft meetwaarden, berekeningen, afwegingen, voordelen tegenover nadelen, analyses, grafieken, statistiek, tellen, groeperen, classificeren, onderscheid aanbrengen, beschrijven, modellen maken.
De overeenkomsten zitten in het kwantificeerbaar maken van de wereld. Bij berekenend denken zal dus ook een kwantificeerbaar maken aan de orde zijn. Het lijkt daarbij of een getal, een hoeveelheid, meer zegt dan de kwaliteit. Je noemt twee appels meer dan één, ook al zijn de twee appels misschien al rot en is die ene groot, sappig en overheerlijk.
Hoeveelheid is bijvoorbeeld een grootheid die aan kwaliteit voorbij gaat. Het drukt iets algemeens uit en niet het bijzondere. Als je één bent, ben je één van velen.
Wat is dan toch de reden voor het kwantificeerbaar maken van de wereld. Er gaat toch ook iets van het bijzondere, van het unieke verloren in de kwantificerende beschouwing.
Het diepere inzicht dat hierbij boven komt is dat we met hoeveelheden kunnen tellen en met tellen kunnen we verdelen. Het verdelen hoort bij het beheersen van de omgeving. Het kwantificeerbaar maken van de wereld, met daarbij het berekenende denken is gericht op beheersen.
In "Sferen" van Peter Sloterdijk komen vele vergelijkingen voor van de mens met het dier. Misschien is het een goede filosofische gewoonte om de positie van de mens inzichtelijk te maken in een vergelijk. De meest voor de hand liggende vergelijking is dat van het dier met verstand of intelligentie. Maar gezien het bovenstaande kunnen we ook zeggen dat de mens zich kenmerkt als het dier dat op beheersen gericht is.
Dat is dan echter veel te algemeen gesteld. Zeker niet iedereen voldoet aan dat criterium in die mate. Niet iedereen kan een berekenend denken worden toegeschreven. Een eventuele kritiek op het berekenende denken betreft ook niet alle mensen, ook niet die mensen die zo berekenend denken, maar het betreft de cultuur die voor het berekenende denken, in dit geval voor de beheersing, zoveel plaats maakt.
In het denken, of waar dat begrip voor staat, is blijkbaar zoiets te onderscheiden als berekenend denken. Dat betekent dat er ook niet-berekenend denken moet zijn. Of dat er misschien nog wel meer soorten denken te verzinnen zijn.
Wat rechtvaardigt dan de keuze om zoiets als berekenend denken te onderscheiden? Het cruciale concept is "rekenen". Noodzakelijk is dat er zoiets als rekenen moet zijn voor een berekenend denken. In hoeverre zijn dan de hersenprocessen te vergelijken met rekenprocessen? Is het niet vooral door computers en rekenmachines dat men de hersenen op één lijn denkt met rekenapparaten?
Maar het is niet het daadwerkelijke plussen en minnen waar men zich op baseert als het gaat om berekenend denken. Het is de keuze van eenheden en het hanteren van die eenheden in het denken dat berekenend denken berekend maakt.
Als we dus willen weten wat berekenend denken is, moeten we eigenlijk weten waarom mensen eenheden kiezen. Berekenend denken is dan gelijk aan het kiezen van eenheden.
Een kritiek zal dus moeten kijken wat er eventueel misgaat met keuzes voor eenheden. nemen we de keuze voor eenheid van tijd. Tijd zoals gebruikt in planningen.
Tijd bestaat in essentie met als eenheid het persoonlijke handelen. De eigen handelingen of actie vormt de eenheid voor de tijd of tijdsbeleving. Maar zoals gezegd, dit is persoonlijk. In een poging een objectieve tijd te scheppen, zodat er begrip is voor iedereen, wordt een tijdseenheid gekozen die in feite los staat van de persoonlijke beleving.
Het berekenende denken probeert met de objectieve tijdseenheid planningen te maken of met de persoonlijke tijdseenheid. Er is verschil. In eerste instantie klopt de berekening vaak niet. Men komt "tijd tekort" terwijl er in feite altijd tijd genoeg is. Het berekenende denken wordt gefrustreerd. Veroordeelt men zichzelf tot eeuwige frustratie?
De mens is beschouwend ten aanzien van ontwikkelingen. Zoals Dennett in "de evolutie van de vrije wil" probeert aan te geven zijn er beslissingen voor welke de keuze heen en weer kan gaan tussen twee verschillende keuzes. Bij meer keuzes is dit heen en weer gaan niet eenvoudig meer aan te geven en een kritiek op het denken van afwegen van keuzes, zoals gehanteerd door Dennett is verder dat een ontwikkeling vanuit een beginpunt nooit echt meer in dat beginpunt terug komt. De ontwikkelingslijn begint telkens vanuit het nieuw bereikte punt. Een stijgende lijn volgt op een dalende lijn, waarna weer stijging optreedt zodanig dat de lijnstukken kop-staart aan elkaar vast zitten. Een uiteindelijke keuze is dan dus niet het hele proces, dat zo grillig kan verlopen als maar mogelijk is, verantwoordelijk is voor de keuze, maar toch het laatst bereikte punt.
Als in de dynamiek van keuzes de vraag naar het berekenende denken gesteld wordt, zien we dat de beheersing en keuze voor eenheden gericht is op het vinden van factoren voor verandering. Men wil weten wat er verandert en hoe, de stijgingen, de dalingen, de bewegingen. Men wil het kunnen volgen.
De these is dan dat berekenend denken factoren wil bepalen die voor verandering zorgen. De anti-these is dan dat berekenend denken wil ontdekken wat voor het blijvende zorgt.
Het berekenende denken is in beide gevallen een onderzoeksmethode.
Een kritiek zal een zekere mildheid hebben tegen onderzoeksmethoden. De kritiek zal zich eerder richten op de mate waarin een bepaalde onderzoeksmethode overheersend is over andere methoden om de wereld te benaderen. Als er factoren zijn voor het succes van een onderzoeksmethode dan is de methode daarmee gerechtvaardigd. Een kritiek kan zich dan slechts richten op de praktijk van overheersing en uitsluiting door dominantie en "kartelvorming" van de genoemde methode.
De praktijk van de onderzoeksmethode, als we berekenend denken zo willen noemen, zal misschien zicht geven op nieuwe aspecten.
We noemen iemand "berekenend" als diegene sluw is, gehaaid, doortrapt, niet per definitie positieve eigenschappen. Maar wat zijn nu precies de ervaringen van het berekenend denken?
Tijdens het denken gaan de gedachten door je heen. Een trein van gedachten, woorden of beelden of nog anders, volg je tot aan een conclusie, een beslissing. Het gevolg is overtuigd handelen. Later, na de handeling, volgt dan weer twijfel, gewetenswroeging of juist een voldaan gevoel.
Geen gevoel zo voldaan als met een "zie je wel"-gedachte, of "dat wist ik". Als je een planning maakt, moeite doet iets te plannen en het lukt, is dat een enorme stimulans.
Maar wat doe je precies? Je verwerkt informatie, je beoordeelt wat je binnenkrijgt, je vertaalt wat je krijgt. En dat op een manier die heel methodisch is, die eenheden kiest, die gericht is op onderzoek en beheersing.
Het algemene in het bijzondere van berekenend denken in de praktijk, is dat je een vertaling maakt. Aan de ene kant de wereld, de input, dat wat binnenkomt. Aan de andere kant het wereldbeeld, de houding, de output, dat wat je de wereld geeft. Nergens ben je zo bezig met vertalen als bij het berekenende denken.
Een kritiek zal ook tegenover vertaalmethoden een zekere mildheid hebben. Ook hier rechtvaardigt het succes de methode. Je kan je echter wel afvragen of de bereikte vertaling met berekenend denken in alle gevallen een optimaal resultaat geeft.
Cultuur lokt cultuur uit. Naarmate de mens meer gaat vertrouwen op een berekenend denken zal de leefomgeving steeds meer het resultaat worden van het berekenend denken.
Wat is een typische "vertaling" bij berekenend denken?
Bijvoorbeeld: Meer kennis, meer kansen.
Altijd maar meer, zegt dan de kritiek. Wanneer is het genoeg?
De mens heeft niet de mogelijkheid kansen, als ze eenmaal bekend zijn, te laten liggen, of dat moet weer een onderdeel zijn van een strategie, andere kansbepaling.
Berekenend denken: als ik hem nu één euro leen krijg ik er over een maand twee terug
Beschouwend denken: Is rente vragen over verleende bedragen wenselijk?
De vertaling van het berekenend denken ziet de wereld als kansen om geld te verdienen. Hoe zou een wereld er uit zien als alle mensen alleen maar daar mee bezig waren?
Soort vragen berekenende denken: Hoe krijg ik iets voor elkaar? Wat moet ik dan doen?
Soort vragen beschouwende denken: Waarom wil ik dat?
De vraag wat berekenend denken is stelt de vraag naar een benaderingswijze van de wereld. In een taalspel is dat uiteindelijk de vraag die je jezelf stelt. Als iets al berekenend denken is wil je weten of jij zelf je daar aan schuldig maakt op gebruik van maakt.
In alternatieve taalspelen betekent berekenend denken wat anders. Een verzekeringsagent, een crimineel, een leraar, zij hebben een andere invulling voor berekenend denken.
Je kunt vanuit berekenend denken allerlei taalhandelingen doen. Ik zal proberen voorbeelden te geven.
Als beweerder: "de kans is 55%".
Als stuurder: "pak de kans".
Als binder: "ik wil 100% zeker zijn".
Als uitdrukker: "dat maakt het meer waarschijnlijk".
Als maker: "dit is jouw kans".
Ik heb voorbeelden gebruikt waarin het berekenend denken te maken heeft met kansen. Het zijn op zich heel gewone dagelijkse taalhandelingen.
In taalspelen gaat het niet zozeer om waarheid, maar om een adequate respons. Gekeken kan worden welk antwoord het beste past in het taalspel. Zo zal als je jezelf wilt onderzoeken en je jezelf afvraagt wat berekenend denken is een adequaat antwoord dat antwoord zijn dat uitdrukking geeft aan de benadering die jij positief waardeert.
Heb je een levenshouding waarin berekening van groot belang is, dan waardeer je het positief en omschrijf je het berekenende denken dus ook positief.
Om effectief te kunnen zijn moet een kritiek op berekenend denken aannemelijk maken, in elk taalspel, dat berekenend denken een probleem kan zijn. Dat is onmogelijk. Een kritiek kan zich niet richten, dat bleek al uit het voorgaande, op praktijken die in zichzelf succesvol zijn. Een eventueel geschetst probleem zal in vele gevallen niet worden overgenomen. Laat ik daarom maar beginnen aan te geven dat berekenend denken geen probleem is maar een gewoonte. Een gewoonte die neigt naar een verslaving. Zoals verslaafde mensen kunnen beweren dat ze toch ergens aan verslaafd moeten zijn en dat het gewoon een manier van leven is. Een kritiek kan niet verder gaan dan een gedachten experiment zijn om even aan te nemen dat berekenend denken inderdaad verslavend kan zijn. Als we er alleen maar naar proberen te kijken met dat perspectief, wat zien we dan precies? Geen probleem, maar iets anders, een vanzelfsprekendheid, een onbewuste aanname, een ondoordacht uitgangspunt. Wie van U kan ik uitnodigen om verder te denken?
Als we verhalen verzamelen over berekenend denken komen er verhalen over de grote diamantroof, perfect gepland, of over verzekeringsmaatschappijen die altijd winst maken. Of we denken aan de beancounters die berekend hadden dat schadevergoedingen betalen goedkoper was dan het gebrek van de auto's repareren.
Wat zo typisch is, is dat het geen geromantiseerde verhalen zijn. Het is non-fictie. Soms wel wat opgedikt, sensationeler gemaakt of romantischer voorgesteld. Het spreekt natuurlijk wel aan als een plan tot in perfectie wordt uitgevoerd, dat het ijverige rekenwerk van ingenieurs uiteindelijk het vliegtuig de lucht in krijgt.
De kracht van het menselijke denken, al dat wat men bereikt heeft op eigen kracht, komt uit het berekenende denken. Dat is een boeiend gegeven. De mens wordt meester van zijn lot, van zijn bestemming, vindt beheersing van de wereld, door zijn hersenen op een bepaalde manier te gebruiken.
Maar laat ik nu eens een ander verhaal vertellen. Dat van de rekening die betaald moet worden. Dat is een ironisch verhaal. De mens vergaart een kapitaal door slimme berekening, waarna de fiscus grote delen zomaar inpikt. Of de treinrover die uiteindelijk toch de gevangenis in gaat. Of de perfecte moord waarna de dader in euforie niet oplet en omkomt bij een auto ongeluk.
Want daar mag een kritiek op berekenend denken wel op wijzen. De kracht van het denken kan zowel voor het goede als het slechte gebruikt worden. Waar het om gaat is dat de rekening toch altijd weer betaald moet worden.
Ik denk dat de mens naast neiging tot berekening een neiging tot gokken heeft en gecombineerd gokt de mens dat het mogelijk is om de rekening laat of helemaal niet te betalen.
Maar de angst voor de rekening doorkruist de mogelijkheid tot maken van zuivere berekeningen. Angst is een slechte raadgever, maar misschien de enige die we hebben.
Hoe berekenender de mens wordt, hoe meer angst, of mogelijkheden tot angst er bij komen. En dat is toch wel een echt probleem.
Als ik een verhaal moest vertellen hoe daar mee om te gaan, dan ken ik een mop van de man die bij een restaurant heel slecht bediend wordt, maar bij betalen van de rekening een enorme fooi geeft. De volgende keer dat hij komt, wordt hij met veel zorg en aandacht bediend. Alleen nu geeft hij bij betalen van de rekening een hele kleine fooi. De ober vraagt verbaast waarom. "Ach", zegt de man, "die fooi van de vorige keer was voor nu en de fooi van vandaag was voor de vorige keer."
Nu is het tijd om de vraag naar het berekenend denken te deconstrueren. Ik kan dat niet zo goed als Derrida, en doe dat mogelijk ook niet op zijn manier, maar volg de aanwijzingen uit het boek van Paul Wouters.
Zou een rekenapparaat niet beter zijn? Om te berekenen? Wat is dat eigenlijk dat de hersenen doen. Zijn daar soms kraaltjes of blokjes die worden opgeteld? Wat is denkend berekenen? Gaat het uiteindelijk misschien om een groot wegcijferen?
Er zijn helemaal geen eenheden. Er komt niets bij, gaat niets af, we bevinden ons in het Al.
En in de woestijn ga je toch geen zandkorrels tellen?
Als je door te denken gaat rekenen dan programmeer je jouw lichaam om een machine te zijn.
Machines staan gewoonlijk ten dienste van iemand.
Een iemand die behoefte heeft aan groepjes opgeteld, want wat doe je anders met berekenen dan groepjes vormen.
Berekenend denken komt neer op het plannen van groepjes. Groepjes van geprogrammeerde mensen. Welk groepje wil je bijhoren?
Wat is het plan? Wat ben jij zelf van plan?
We ontdekken hier een zingevings vraagstuk. Blijkbaar halen mensen hun zin uit berekenend denken, op welke manier dan ook.
Een kritiek op berekenend denken kan zich afvragen of zingeving een doel op zich is, dan maakt het niet uit wat voor invulling je daar aan geeft. Waarom zou je jezelf dan nog de vraag stellen wat berekenend denken is? Ik hoop hier in het volgende onderdeel op in te kunnen gaan.
Voor welk probleem zou de vraag een oplossing moeten zijn? Wat is het probleem? Eerder zeiden we dat er misschien geen probleem was. Maar nu we duidelijk hebben dat het mogelijk om zingeving gaat kunnen we als probleem zien dat de mens duidelijk wil hebben wanneer hij/zij zinvol bezig is. Een antwoord op de vraag wat berekenend denken is, zou duidelijk moeten maken of de mens daar zinvol mee bezig is.
Als de mens zou weten of het zinvol was, zou dit sociaal gezien betekenen, dat iedereen wel of niet berekenend zou gaan denken. Mensen zouden gaan volharden in een bepaald soort gedrag of denken.
Aan de ene kant zou dat een soort onderling begrip opleveren. Iedereen is met hetzelfde bezig. Aan de andere kant zou het juist weer mogelijk zijn dat er verschillende invullingen gegeven worden aan de bepaalde soort denken. Kennis over wat zinvol is, kan naast onderling begrip, ook geïsoleerde groepen opleveren. Men heeft tenslotte een keuze , een optie, om een eigen invulling te geven aan een bepaalde soort denken. Of dit nu berekenend denken is of niet.
Reacties op die eigen invulling zullen zijn dat mensen zich niet overal op hun plek zullen voelen. Als mensen niet de mogelijkheid hebben of vinden of nemen om weg te gaan van de plek waar ze zich niet thuis zullen voelen zullen ze toch weer zingeving zoeken in andere manieren van denken over de situatie. Ook al is dat niet zinvol (ze blijven tenslotte op de "verkeerde"plek).
In het licht van dit alles kan je berekenend denken alleen zien als optie tussen andere soorten denken. Een kritiek zal misschien aannemelijk proberen te maken dat het het soort denken is van mensen die op de "verkeerde" plek zijn. Niet het zinvolle denken om op de juiste plek te komen. Je maakt je tenslotte steeds afhankelijker van nog meer rekenwerk. En is dat nou echt zo leuk?
Een standaardvraag die ik stel bij de behandeling van vragen is wat de gevolgen zijn van een antwoord op de vraag.
In dit geval zal men zich bewust worden van de neigingen die men heeft (om berekenend te denken).
Een herformulering voor de vraag is dan van welke neigingen de mens zich bewust moet worden.
Een antwoord daarop is mogelijk ook op andere manieren bereikbaar. Psychoanalyse bijvoorbeeld.
Bewustzijn van neigingen levert je aan de ene kant bevrijding, men weet waar men rekening mee moet houden (dat klinkt wel weer positief, ergens rekening mee houden). Aan de andere kant is het bewustzijn van neigingen een belasting. Men moet er iets mee.
Het is aannemelijk dat berekenend denken een neiging is uit noodzaak die nu een eigen leven begint te leiden en meer belastend wordt.
Dat is op zich een lichtende waarheid, om in de terminologie van Heidegger te blijven. Je krijgt zicht op lasten en lusten. Het verborgene is echter dat je nog niet helemaal precies weet wat de last is en wat de lust bij berekenend denken. Of wat de alternatieven zijn.
De geherformuleerde vraag, naar bewustzijn van neigingen, kan ook nog bekeken worden. Als je weet wat de belangrijke neigingen zijn, dan weet je waar je rekening mee moet houden. Je kunt dan daar denkend aandacht aan besteden. Je voedden met evenwichtige stimulansen.
Rekening houden met last en lust, de last verminderen, de lust verhogen. Daar mee bezig zijn. Dat lijkt heel verstandig. Maar de manier waarop je daar mee bezig kan zijn is geen gegeven. Het is heel goed denkbaar dat het verhogen van de lusten niet gaat door op rationele manier berekenend te denken, maar op heel andere manieren, door de zorg en angstgevoelens te verminderen en als je berekenend denkt kan je die juist niet vergeten. Een alternatief is dan mediteren, wandelen of misschien juist een wat meer belastende sport, muziek luisteren of maken etc. En dan natuurlijk niet zo dat je heel berekenend tegen je zelf gaat zeggen: "Nu moet ik dit of dat..." want dat werkt dan weer niet helemaal. Een ideaal beleven stroomt van de ene ervaring in de andere, waarbij op een ontspannen manier telkens een andere aanpak gekozen wordt die goed voelt. Als je zin hebt om niet zo heel erg je best te doen, dan kan dat. Als je zin hebt om er helemaal in te duiken, dan kan dat. Geen verplichtingen.
Wat ik schets is niet echt de situatie van mensen. Noodzaak (om berekenend te denken) is nog steeds vaak aanwezig en lijkt wel vaker nodig te zijn. Een kritiek op het berekenende denken probeert de beweging te stoppen richting alleen nog maar berekenend denken. Berekenend denken moet een benaderingswijze naast andere mogelijkheden blijven.
Ik heb een nieuwe methode ontwikkeld om vragen te benaderen. Die methode gaat er van uit dat je in eerste instantie niet direct een antwoord geeft. Je onderzoekt eerst het impliciete wereldbeeld waarin de vraag gelegen is.
Daarbij gaat het er om welk succes tot uitdrukking gebracht wordt in de vraag of het mogelijke antwoord.
In dit geval is berekenend denken een succes als je met de rekencapaciteit van hersenen en andere gereedschappen en techniek de juiste berekeningen en planningen kan maken.
Een wereld van hulpmiddelen dus.
Dit wereldbeeld kan je dan contrasteren met een tegenovergesteld wereldbeeld, waarin sprake is van een tegenovergesteld succes. En dus een ander soort wereldbeeld.
In dit geval is dat wanneer succes betekent dat je jezelf effectief voor de gek kan houden of in een waan kan leven. Dan heb je slechts jezelf nodig en maakt het niet uit wat de werkelijke situatie is.
Deze twee uitkomsten vergelijk je dan met een zeer algemeen succes, waar we van uit kunnen gaan dat iedereen het wenst, namelijk "je goed voelen".
In beide gevallen gaat het er om iets te bereiken. Bij berekenend denken gaat het om de prestatie, de hulpmiddelen, de planning. Berekenend denken is prestatiegerichtheid.
Dit in tegenstelling tot leven in een waan, waarbij je niets anders bereikt dan een geestestoestand.
De volgende stap in de methode:
Kan je nu de vraag, dus wat berekenend denken is, aanvaarden? Of moet je de vraag afwijzen omdat het succes niet jouw succes is? Geef argumenten waarom.
Er is niets mis met prestatiegerichtheid, maar de werkelijke prestatie van de mensheid zou zijn om een geestestoestand te vinden die het niet noodzakelijk maakt om altijd maar in de wedloop van prestaties, in dit geval bijvoorbeeld technisch hulpmiddelen maken, mee te gaan. Een kritiek op het berekenende denken is dus niet een poging om mensen tot waan denken aan te zetten, maar wel een poging om het sneeuwbal-effect te voorkomen.
We hebben verschillende antwoorden gekregen. Ik zal ze hier nogmaals noemen.
Berekenend denken is:
- Op beheersen gericht
- Keuze voor eenheden
- Onderzoeksmethode
- Vertaling
- Afhankelijk van de levenshouding
- De rekening betalen
- Zingeving
- Optie voor invulling
- Benadering om lusten te vermeerderen
- Prestatiegerichtheid
De kritieken daarop komen er op neer dat wat het ook is een sneeuwbal-effect voorkomen moet worden.
Cultuur lokt cultuur uit. Naarmate de mens meer gaat vertrouwen op een berekenend denken zal de leefomgeving steeds meer het resultaat worden van het berekenend denken.
Dat kan belastend worden voor de geestelijke toestand van de mens.
Het antwoord dat ik zou willen geven is dat berekenend denken een optie is voor invulling, invulling van de zingeving in het leven. Het is verder aannemelijk dat zingeving invullen al gauw een prestatiegerichtheid wordt, een wedloop, een sneeuwbal-effect.
De vraag is hoe ik met mijn antwoord verschil van anderen. Ik weet niet of anderen zichzelf wel de vraag stellen. Misschien hebben zij niet de intentie om berekenend te zijn, maar schrikken ze toch steeds vaker van de mate van berekening in hun benaderingen.
Juist voor die mensen is dit schrijven bedoeld. Mensen die last gaan ondervinden van hun berekenende denken. Ook voor mezelf geldt dit.
Ik wil dus het verschil tussen mij en andere mensen opheffen. Ik wil dat zij ook gaan nadenken over de zegeningen maar ook vooral lasten van berekenend denken.
Is het nu werkelijk nodig om bijvoorbeeld te calculeren hoe je voordeel kan hebben op een ander, om daar steeds weer mee bezig te zijn? Als de noodzaak er is akkoord, maar zodra die voor een groot deel weg is, en dat is volgens mij vaker dan we denken, dan kunnen we ook wat anders doen. Minder calculeren, maar gewoon samenleven.
Geplaatst door: Leon Hoeneveld | 2008-01-04 21:38:00
Leon Hoeneveld 04-01-2008
Als aanvulling mijn aantekeningen over succes bij berekenend denken:
Het zou alleen gaan om succes, om prestaties, waarbij niet de vraag wordt gesteld wat succes is of waarom iets een succes zou zijn.
Succes bij evolutietheorie – overleven
Succes bij religie – liefdevol leven
Succes bij materialisme – veel spullen
Succes bij idealisme – gevoel bij een eenheid te horen
Succes bij psychologie – normaal verklaard worden
Succes bij filosofie – erkend worden als filosofisch denker
Het is opvallend dat de mate waarin het succes gedefinieerd wordt ook een soort oordeel inhoudt.
Aan de andere kant is de mate waarin succes gedefinieerd wordt geen graadmeter voor de haalbaarheid van het succes.
Overleven kan je weinig aan doen, liefdevol leven wil juist dankzij allerlei religieuze tegenstellingen niet erg lukken, materialisten kunnen het ook zonder spullen, met idealisme isoleer je je juist van anderen, hoe meer psychologische kennis hoe minder normaal, een filosoof die succes heeft wordt argwanend bekeken.
Hoe meer berekenend, hoe meer succes? Is dat dan waar?
Dat lijkt wel zo te zijn, maar dan staat al vast wat succes is. Wat is succes voor het berekende denken? Een berekening die uitkomt.
Dan bevestig je met dat succes je eigen praktijk. Dat is natuurlijk slim, maar het staat niet bij voorbaat vast dat de praktijk die je gekozen hebt de beste praktijk is.
Evolutionair gezien is er vooral behoefte aan variatie, om allerlei mogelijkheden kansen te geven. Het berekenende denken geeft veel mogelijkheden, maar biedt minder variatie. Het is namelijk een nadruk op de hersenfunctie.
Deze site is auteursrechtelijk beschermd, op dit werk is de Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland licentie van Creative Commonsvan toepassing, tenzij anders vermeld.
Overzicht van alle RSS/Atom feeds van De Webfilosofen. Privacy polices en cookie beleid voor deze website
Deze website is geproduceerd door Markei WEBDISGN.
Deze pagina afdrukken