de Webfilosofen

on-line en on-demand denken

Laatst gewijzigd op: 02-10-2008

Mystiek

Het begrip ‘mystiek' is een van de meest onduidelijke begrippen uit de filosofie. Het woord wordt vaak in de mond genomen door denkers die zelf geen ‘mysticus' zijn of willen zijn. Het Griekse woord is afkomstig uit de sfeer van de hellenistische mysteriëncultus. Een mustès gold als een ingewijde, iemand die de ogen gesloten had (muein) om deel te krijgen aan een onzienlijk geheim. Plotinus gebruikte deze terminologie om te verwijzen naar een dimensie die voorbij alle taal en objectiveerbaarheid ligt, kortweg: het Ene of het Goede. Dit Ene of Goede ligt aan gene zijde van alle denken of denkbaarheid, ook aan gene zijde van alle leven of leefbaarheid, als dat wat dit alles draagt zonder er zelf door gedragen te worden. Ter verduidelijking verwijst Plotinus terug naar de befaamde passage uit Plato's Politeia (509b) waar sprake is van de idee van het Goede, d.w.z. ‘aan gene zijde van het zijn'. Deze idee van het Goede wordt daar vergeleken met het licht van de zon: het maakt zichtbaar, maar wordt zelf niet gezien.


Het intrigerende van deze Platoonse en Neo-platoonse gedachte van het Goede of het Ene is, dat ze iets onder woorden probeert te brengen wat niet meer gezegd en gedacht kan worden. Het denken kan het alleen op het spoor komen, maar moet ten slotte zelf plaats maken voor dit ondenkbare. Dit ondenkbare behoort eerder tot het onmiddellijk ‘ervaarbare', datgene waarbij alle tussenruimte tussen een denkend of ook ervarend ik enerzijds, en de gedachte of de ervaring anderzijds, volstrekt verdwenen is. Het gewone wijsgerige denken, maar tevens en zeker de gewone ervaring, vertegenwoordigt in dit licht altijd iets middellijks: er moeten stappen gezet worden om er toegang toe te krijgen en het te ontsluiten. Het onmiddellijk ‘ervarene' vereist weliswaar in zekere zin ook ‘stappen': het vereist dat ik alle gangbare, gebruikelijke stappen terugzet, en ik alle middellijkheid achter mij laat.


Het lijkt in de mystiek dus voornamelijk te gaan om zowel onmiddellijkheid als absoluutheid: het Ene, het Goede, of God zijn daarin absoluut, van een andere dan alledaagse orde en daardoor onmiddellijk toegankelijk. Het is niet per definitie een object, maar overstijgt alle objectiviteit. Het overstijgt tevens alle subjectiviteit. Alle zelfinkeer of verinnerlijking staat allerminst in het teken van een verabsolutering van de eigen subjectiviteit, maar enkel in dat van een losmaking van de eigen zintuigen. In de grond van mijn ik ben ik niet meer gewoon ‘ik', maar heb ik op de één of andere wijze deel aan het absolute.
Uit deze korte aanduiding van ‘mystiek' blijkt dat het erg belangrijk is om zich niet door gebruikte terminologie zoals ‘ik', ‘zelf' en dergelijke te laten verwarren: vereniging van het ‘ik' met het absolute betekent nooit dat het individuele ik wordt verenigd; dat laatste moet juist eerst worden afgelegd omwille van diezelfde vereniging. Vervolgens blijkt dat elke aanduiding van mystiek eigenlijk tekortschiet: er is iets in het geding wat niet aan te duiden valt omdat het geen object, maar ook geen subject meer is.

Waardering 

Geplaatst door: Christina Verver | 2008-10-02 13:00:00

Reacties

Reactie plaatsen

Leon Hoeneveld 02-10-2008

Christina,

Ik denk dat het modernere begrip "visionair" wel enige relatie heeft met wat men vroeger mysticus noemde. Nog steeds is men vaak op zoek naar mensen met visie of geeft men als kritiek op een beleid het gebrek aan visie. Visie is niet te reduceren tot een zelf opgebouwd beeld. Het moet iets bevatten van de glimp van de toekomst, of een onmiddelijk begrip van een situatie. Met wil wel eens het creatieve vermogen als belangrijkste factor beschouwen, maar persoonlijk denk ik dat dat vermogen geen oorzaak is of op zichzelf een verklaring behoeft.

René Loesberg 02-10-2008

Christina,

Zou er in de mens een onuitwisbaar verlangen naar mystiek zijn, een behoefte aan het mysterieuze? Zal de mens ooit wetenschappelijk rationeel worden? Dat lijkt mij bijzonder saai.

 

Tino van kampen 03-10-2008

Cristina;

 

Zo kan je zien dat een "kort" artikel inhoudelijk sterk kan zijn ;-)

Zelf heb ik moeite met "het niet te duidene", het verlies zijn bewijslast.
Maar ik wil hier absoluut niet mee zeggen dat het onzin is.
Het doet mij ook denken aan een meditatie, een terugtrekking uit de leefomgeving, een inkering tot het "ik", de gedachtenloze tijdspanne, het weten zonder gedachten. Het "ïk"valt dan samen met het absolute. Een meditatie is een gedachtenloze ervaring. Meditatie is ook je "ik " loslaten om "jezelf" met het absolute te verenigen.

 

Rene;

 De wetenschap moet rationeel blijven denk ik, maar daarnaast mag er zeker, om de (jouw) saaiheid te vermijden ruimte blijven voor het niet (be) - grijpbare.

 

Christina 04-10-2008

Dank voor de reacties! Ik reageer op korte termijn.

Groet!

Christina 06-10-2008

Rene,

Volgens mij heeft de mens altijd wel momenten dat hij/zij een vorm van mystiek zoekt (braucht). Alleen be-grijp ik niet dat wetenschappelijke rationaliteit saai kan worden gevonden; het opent - aldus mijn ervaring- juist vele nieuwe visies en perspectieven op zaken, die op hun beurt zowel rationeel als emotioneel kunnen worden bekeken/ benaderd.

Groet!

René Loesberg 06-10-2008

Christina,

Wat is een regenboog?

Christina 06-10-2008

Rene,

Een geweldig mooi natuurverschijnsel! Maar bedoel jij die vraag wel zo?

Groet!

Dave 04-11-2008

@Christina

Schopenhauer heeft het in zijn boek 4 van zijn hoofdwerk ook over samenkomen van subject en object inderdaad. Een ervaring van een eenheid van alles met het ik?

 

Conscientia 15-03-2009

http://leveninhetleven.blogspot.com/

Gister deelde ik een specifieke tekst over het omvorming proces in de mens.
Ik bedoel de geestelijk omvorming waarin iets wordt gevormd tot iets anders - iets nieuws.
Er zit heel veel in het woord 'vormen' als we daar even bij stil staan.
In dit proces kan heel veel gebeuren en er is ook geen tijd aan gebonden hoe lang het duurt.
Sommige dingen gebeuren snel en andere dingen hebben tijd nodig, hierom gebruik ik ook het woord 'proces'.
Het proces zelf kan soms onverklaarbaar zijn en hierom gebruikte ik gister ook het woord 'mystiek'.
Dingen waar wetenschap, psychologie of welke leer dan ook niet bij kunnen komen.
Een mystici probeert dit proces soms te verwoorden in een beeldende taal die vraagtekens achter laat maar daarmee juist antwoorden kunnen geven als persoonlijke boodschappen aan het individu.

Hierin deel ik vandaag graag een tekst:

Het eerste wat het materiële vuur doet als het met het hout in contact komt, is: het geleidelijk droog maken. Het drijft er het vocht uit, het laat a.h.w. het hout schreien, zodat het vocht dat er in zit er als tranen uitstroomt. Vervolgens maakt het vuur het hout zwart en donker en vies. Het doet er een vieze geur uitkomen. Door het hout zo geleidelijk droog te maken brengt het vuur alle lelijke en duistere eigenschappen, die het hout in tegenstelling met het vuur heeft, aan het licht en drijft ze naar buiten. Doordat het vuur het hout van buiten uit tenslotte doet ontbranden en warm begint te maken, gaat het het hout omvormen in vuur; het maakt het hout zo mooi als het vuur zelf.
- Guido Stinissen e.a.: 'De vlam in het hout. De mystiek van Sint-Jan van het Kruis', Gent 1975, p.213 -

Reactie plaatsen

afdrukkenDeze pagina afdrukken

Deze site is auteursrechtelijk beschermd, op dit werk is de Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland licentie van Creative Commonsvan toepassing, tenzij anders vermeld.

Overzicht van alle RSS/Atom feeds van De Webfilosofen. Privacy polices en cookie beleid voor deze website

Deze website is geproduceerd door Markei WEBDISGN.