Geen JavaScript ondersteuning Uw browser ondersteund geen JavaScript of u heeft dit (on)bewust uitgeschakeld. Schakel JavaScript in voor beter gebruik van de site. Wij raden u aan gebruik te maken van één van onderstaande browsers:

Mozilla Firefox 1.5 of hoger

Opera 9 of hoger

Mozilla Suite of Mozilla Seamonkey 1 of hoger

Safari 1 of hoger

Internet Explorer 6 of hoger

Theodicee

Het verlenen van aandacht

Eerst is er de onmiddellijke ervaring. Voor de onmiddellijke ervaring is de wereld een gegeven. Pas als we momenten van onmiddellijke ervaring aan elkaar gaan verbinden, er betekenis aan verlenen, er onderscheid in aanbrengen, is de mogelijkheid tot oordelen gevonden.

Er is geen weg terug naar de onmiddellijke ervaring. Het oordelen, met bijbehorend bewustzijn en verdeling in goed en slecht, is ook weer een gegeven geworden.

Het is wel mogelijk om in te zien dat er geen enkel moment is, geen enkele gebeurtenis is, die belangrijker, voornamer, interessanter, meer waard is, dan een ander moment.

Zo voelt dat echter niet. Het geven van meer "aandacht" aan het ene moment boven het andere is heel natuurlijk. Heel natuurlijk is het dan ook dat bepaalde momenten die aandacht gaan claimen en terug eisen.

Er is dus een spel van aandacht. Worden wij "gestraft" omdat onze aandacht te veel, te lang, bij het prettige blijft vertoeven? Dat lijkt inderdaad het principe. Als er dus een God is, is het een straffende God. Een God die evenwicht wil, die wil dat je ook aandacht geeft aan minder prettige gevoelens en dan juist weer om te leren dat er geen verschil is tussen het ene moment en het andere.

Maakt dat die God kwaadaardig? Het is voor sommigen onacceptabel dat er een straffende macht is, omdat de momenten die die mensen waarderen juist de momenten zijn, waarbij geen straffende macht is. Maar dat moet dan wel weer, in het licht van het voorgaande, zorgen voor frustratie. Juist omdat dat "straffende" niet te ontkennen is.

Mogelijkheden van de wil

Dan nog willen wij weten of er de vrijheid is om te kiezen om onze aandacht evenwichtiger te verdelen, om aan het lijden te "ontsnappen". Het vraagstuk van determinatie of vrijheid komt dan aan de orde.

Het lijkt er vooral op dat we de causaliteit van oorzaken en gevolgen niet kunnen ontkennen. Dat als we keuzes maken, dat die al bepaald zijn door onze gesteldheid. Gegeven een aantal mogelijkheden zal persoon A gedetermineerd komen tot een keuze. Geen vrijheid dus.

Als we echter gaan bekijken welke mogelijkheden er op een bepaald moment gegeven zijn, hebben we rekening te houden met zoiets als quantum toeval. Het is mogelijk dat er meer keuzes zijn dan uit de causaliteit van oorzaak en gevolg gegeven zijn.

Dat wil zeggen dat persoon A, hoewel gedetermineerd, toch meer keuzemogelijkheden heeft op een bepaald moment, dan uit de causaliteit voorspeld kon worden. De toekomst is dan niet te voorspellen, indeterminant. Er kan gekozen worden voor de nieuwe mogelijkheden.

Waar komen die nieuwe, toevallige keuzes vandaan? Het is logisch om hiervoor een onbekende factor te introduceren, een macht die niet voorspelbaar is, die de determinatie doorbreekt. Aansluitend bij het denken uit het verleden kunnen we die onbekende factor God noemen.

Het is een gegeven dat de mens geconfronteerd met mogelijkheden om te kiezen een wil heeft. Als die wil in staat is nieuwe toevallige mogelijkheden te ontdekken en er gebruik van te maken, dan kan je die wil vrij noemen. Ook al blijven de hoeveelheid keuzes beperkt.

Vrijheid en lijden

Als nu dus vastgesteld is dat de wil van de mens in bepaald opzicht vrij genoemd kan worden en het een kwestie is van evenwichtige aandacht om aan het lijden te "ontsnappen" dan zijn de mogelijkheden die God ons biedt bekend.

Waarom staat in voorgaande zin "ontsnappen" tussen aanhalingstekens? Omdat juist het moment dat we geen aandacht willen geven, het moment van lijden, een moment is dat we aandacht moeten geven om een evenwichtige verdeling van aandacht voor momenten te vinden, om het "straffende"niet langer te hoeven ondergaan. Het is het "straffende" dat het lijden bepaalt. Het moment van bijvoorbeeld pijn is nog wel te ondergaan of aandacht te geven.

Het is dus niet zo dat we geen momenten meer hoeven te beleven die zouden kunnen worden opgevat als bestraffing. In die zin is geen ontsnapping mogelijk binnen het leven.

Waarom gebruiken we de vrijheid dan niet voor een evenwichtige verdeling van aandacht? Voor het stoppen met minder leuke momenten zien als straf.

Met vrijheid is iets aan de hand. Het begrip vrijheid is relatief. De één heeft verhoudingsgewijs meer vrijheid dan de ander, omdat er voor de een meer keuzevrijheid is, omdat er meer mogelijkheden zijn. Het is ook niet zo dat iedereen al direct nieuwe mogelijkheden heeft die uit toeval voort zouden komen. Dus we kunnen niet aannemen dat iedereen al die vrije wil heeft, om te kunnen kiezen uit nieuwe mogelijkheden.

Eigenlijk is er dan slechts de mogelijkheid van medeleven die gepast is. Voor diegene die de vrije wil gevonden heeft om uit nieuwe mogelijkheden, die toch wel aanwezig zijn, te kiezen richting een evenwichtige verdeling en "ontsnapping"van lijden, is de mens die achterblijft in die keuze nog steeds de "bestrafte mens".

Waardering

Geplaatst door: Leon Hoeneveld | 2007-11-18 21:24:00

Reacties

Reactie plaatsen

Leon Hoeneveld 19-11-2007

Een theodicee is een verklaring voor het lijden, voor het kwaad in de wereld. Na Epicurus was er een paradox over God en het lijden. Waarom was er lijden in de wereld? Wilde God dit, dan was het een kwaadaardige God. Kon God er niets aan doen, dan was hij de naam God niet waardig.

Er zijn verschillende theodicee's geweest. Zo hebben filosofen geprobeert de vrijheid van de mens aan het lijden te verbinden. Juist omdat de mens een keuze had, of moest hebben, zou er lijden nodig zijn.

In mijn theodicee, ik heb haar nog eens nagelezen en ik denk dat ik te grote stappen maak, gaat het in eerste instantie om het verschil tussen de onmiddellijke ervaring als neutrale gebeurtenis en de ervaring waaraan aandacht wordt gegeven, vanuit kennis van eerdere ervaringen. Het oordeel, of de waardering van een gebeurtenis komt uit het geheugen aan vergelijkbare situaties. Doordat wij zo graag positieve ervaringen willen koesteren, ontstaat in contrast daarmee de negatieve ervaring. Kennis van het goede, maakt de beleving van het slechte mogelijk. Wij verzamelen kennis van het goede, geven het goede meer aandacht.

Ik introduceer de term "bestraffing" om aan te geven hoe de beleving is van de niet goede momenten. We kunnen heel lang de goede momenten vast houden, ons omringen met genotsmomenten. Maar er zijn altijd tussenmomenten, die niet voldoen aan de norm "goed". Deze vallen meer op naarmate het contrast groter is. Onze aandacht wordt er naar toe getrokken. Het is niet moeilijk hierin de hand van een straffende God te ontdekken.

Ik bedoel hiermee niet direct de God te bewijzen. Maar de macht die zorgt dat onze aandacht toch bij die negatieve kanten van het leven komt is groot, onweerstaandbaar. Iedereen die het goede wil kennen zal het slechte leren kennen. De macht van de straffende God is daarvoor oneindig groot.

Omdat het dan toch de vraag is of de mens in deze situatie een keuze heeft, stel ik de vraag naar vrijheid. Mijn beginsel is dat de mens gedetermineerd is. Alleen omdat ik denk dat de mens steeds wel nieuwe keuzes heeft, geboren uit toeval, is er een mogelijkheid dat de mens van de nieuwe mogelijkheden gebruik maakt en ligt de toekomst voor die mens dus niet vast.

De vrijheid van de mens bestaat uit nieuwe mogelijkheden die zich voordoen. Ook al is de mens gedetermineerd in de keuze die hij/zij zal doen, de toekomst is open. Daarbij is vrijheid vooral relatief. De ene mens heeft meer mogelijkheden dan de ander. En dan geef ik aan dat de mens die de mogelijkheid kiest om niet slechts het goede te willen kennen, maar ook het slechte, beide aandacht geeft, dat die mens zich losmaakt van het idee van straf.

Ik beredeneer dat vooral het idee van straf voor lijden zorgt.

Mijn verklaring voor het lijden gaat dus over naar een mogelijkheid om van het lijden af te komen. Voor mensen die die mogelijkheid niet hebben rest slechts medeleven, mededogen.

Om wederom vanuit de God te redeneren, het lijden is er om aan te ontsnappen.

Als er mensen zijn die zo veel mogelijk aandacht aan het goede willen blijven geven, om het niet-goede zoveel mogelijk uit te stellen, dan zorgt dat voor een heel ander leven dan voor mensen die direct al beginnen met een balans in aandacht tussen leuke en minder leuke dingen. Er zijn geen spelregels. Hoe graag mensen ook spelregels willen vaststellen. Het vaststellen van spelregels is weer aandacht geven aan het "goede" (dat met de spelregels afgedwongen moet worden) en zal dus ook weer een bestraffing kennen.

Ik veronderstel dat er mensen zijn met veel macht. Met macht kan men veel goede momenten afdwingen. Misschien ziet U daarin ook een mogelijkheid om aan het lijden te ontsnappen. Het is het proberen waard. Maar ik kies liever voor verdeelde aandacht.

Leon Hoeneveld 03-10-2009

Ten aanzien van het stukje over de mogelijkheden van de wil had ik het over quantum toeval. Dat er altijd meer mogelijkheden zijn dan uit strikte determinantie zou volgen. Daarop terug kijkend vind ik dat een wat zwakke redenering. Maar ik zie nog geen reden om het idee dat er meer mogelijkheden zijn dan gedetermineerd op te geven. Zoals ik er nu tegen aan kijk zijn de extra mogelijkheden gegeven in een soort van parallelele universa. Dat wil zeggen iedere keuze doet een ander universum ontstaan. Er zijn gelijktijdig en gelijkruimtelijk in potentie miljarden en miljarden parallele universa aanwezig. Een keuze is dus nooit een keuze tussen twee, dat is te reductionistisch gedacht. Een keuze is een keuze tussen miljarden en miljarden. In principe een soort oneindigheid tegenover een gedtermineerdheid. Als je in principe een soort oneindigheid aan mogelijkheden hebt, zou de allerkleinste, onwaarneembare, factor bepalend zijn voor de uitkomst (determinstisch gedacht).We kunnen de beschrijving van de wereld dus niet kloppend krijgen als we die beschrijving deterministisch houden. Het verhaal van menselijke vrijheid zou mogelijk wel kloppend kunnen zijn.

Maar dan nog blijft gelden dat de vrijheid relatief is en de één meer vrijheid beleeft dan de ander. Vrijheid blijft een soort belevingskwaliteit.