de Webfilosofen
on-line en on-demand denken
on-line en on-demand denken
Laatst gewijzigd op: 23-10-2007
1. InleidingZonder duidelijk doel ben ik aan de beantwoording van de vraag wat wetenschap is begonnen. Toch kost het me enige moeite om met de resultaten te komen. Ik heb met oprechte bedoelingen om zorgvuldig te denken de zeven denkmethoden uit het boek "Denkgereedschap" van Paul Wouters gebruikt, als mede een aantal door mij zelf verzonnen methoden. De conclusie, die zelf het resultaat is van een methodisch onderzoek, moet dan een resultaat geven dat afgewogen is. Het valt allemaal wat negatiever uit voor de wetenschap, of laat ik het zo zeggen, de hoog gespannen verwachtingen die ik had voor de waarde van wetenschap kwamen niet helemaal uit. Ik wil het verder aan de lezer zelf overlaten of hij/zij de conclusie of keuze van het antwoord deelt of niet.
Als we de verschijnselen van wetenschap inventariseren denk ik aan: meten; wegen; onderzoeken; beschrijven; inventariseren; categoriseren. De verschijnselen hebben als overeenkomst dat het om onderzoek gaat. Het verschil zit in de methoden die men heeft voor onderzoek.
Het wezen van de wetenschap is dan dus het onderzoek met verschillende methoden. Waarbij het onderzoek een doel op zich vormt. Waarbij de verschillende methoden de verschillende soorten wetenschap vormen.
Wetenschap is dan in feite een uitproberen van een methode.
De veronderstelling bij de vraag naar wetenschap is dat we een idee hebben van weten of kennen. Want als wetenschap ergens op gericht zou zijn, dan moet dat wel een weten of kennen zijn. Het gaat om de kennis.
De noodzakelijke voorwaarde voor kennis is het geheugen, om die kennis vast te houden. We kunnen dan onderscheid gaan maken in intern geheugen en extern geheugen, maar dat is nu minder relevant.
Als we de vraag naar wetenschap herformuleren naar de noodzakelijke voorwaarde, dan wordt de vraag:
Waarom wil men bepaalde aspecten van het zijn vastleggen in het geheugen?
De mogelijke antwoorden die daarvoor te vinden zijn:
- hanteerbaarheid van de wereld
- macht
- zelfbevestiging
Omdat we geen indirect oordeel willen vormen over het waarom van wetenschap volstaan we hier echter met het antwoord dat wetenschap een functie van het geheugen is. Waar dat geheugen ook verder voor gebruikt wordt.
De aan Hegel ontleende methode om een vraag in de dynamiek van een beweging te zetten, levert de mogelijkheid om wetenschap in eerste instantie te zien als onderzoek naar vast eigenschappen van het zijn. De antithese die direct volgt is dat wetenschap ook een onderzoek naar variabele eigenschappen van het zijn kan zijn. Op die manier is de dynamiek van het onderzoek in beeld gebracht. Een synthese is dat wetenschap een onderzoek naar het zijn is.
Met deze conclusie volstaan we niet. Een direct vervolg op een these dat wetenschap een onderzoek naar het zijn is, zou namelijk zijn dat wetenschap een onderzoek naar het niets kan zijn.
Als we dan een synthese willen zoeken tussen these en antithese komen we uit bij de stelling dat wetenschap een onderzoek is naar bepaalde begrippen (zoals "zijn" of "niets").
Met dit antwoord kunnen we (voorlopig) volstaan. Het geeft namelijk een inzicht in wetenschap als taalpraktijk, waarbij het gaat om vertalingen van begrippen die de mens hanteert.
Als uitgegaan wordt van de fenomenen, de ervaringen, zonder te proberen direct iets te verklaren, denk ik bij wetenschap aan de ervaringen:
- concentratie
- twijfel
- bedachtzaamheid
- langzaam
- spannend
Voor de verschillende zintuigen zijn er bijvoorbeeld:
- abstracte beelden (visueel: tekens/teksten/grafieken/cijfers)
- extreme geuren (scheikunde)
- extreme verschijnselen (visueel/auditief: natuurkunde)
- extreem gedrag (psychologie)
- graven, delven en ontleden (archeologie/biologie)
- tellen, meten, wegen (hersenfunctie)
Uit de verschillende ervaringen kunnen we het algemene proberen te halen. Het gaat bij wetenschap om algemene kennis uit bijzondere toestanden te halen. Dit houdt in dat bij wetenschap de "extremen" opgezocht worden. Waarbij dan met "extremen" wordt bedoeld dat het gaat om de bijzonderheden van een toestand of toestanden (ook statistische gegevens over die toestand).
Wetenschap is dan een verzamelen van extreme ervaringen,posities en toestanden. Misschien kan je zelfs zeggen dat het om de "kick" gaat. Maar we hoeven niet direct te verklaren waarom er wetenschap is.
De vraag wat wetenschap is, is onderdeel van een taalspel. Het kan verhelderend werken om te kijken om wat voor taalspel het gaat. In dit geval lijkt het te gaan om het zoeken van een rechtvaardiging van een praktijk.
Er zijn verschillende soorten taalkundige functies mogelijk met het begrip wetenschap.
Zo is er een bewering: "Wetenschap is de enige manier om tot juiste kennis te komen".
Of een sturende boodschap: "Wetenschap is bruikbaar" ( en er moet dus geld voor komen).
Of het verbindt je: "Ik ben wetenschapper".
Je kunt er iets mee uitdrukken: "Wetenschap is fun".
Of het begrip heeft een functie in een "makende" zin: "De wetenschapsbeurs is geopend".
Bij al die taalhandelingen is zicht op een ander soort inhoud voor het begrip "wetenschap".
Een adequate respons op de originele vraag wat wetenschap is, heeft in het licht van al die mogelijkheden vooral zin als de focus ligt op het begrip "rechtvaardiging". Bij alle mogelijkheden gaat het om een praktijk, de praktijk van de wetenschap. Het inzicht dat volgt is dat nu juist wetenschap de rechtvaardiging van een praktijk vormt. Of in het taalspel als men het had over wetenschap bedoelde men de rechtvaardiging van een praktijk.
In de traditie van hermeneutiek gaat het om de (interpretatie van ) verhalen. Als we iets over wetenschap willen zeggen moeten we eerst verhalen verzamelen die wetenschap als onderwerp hebben. Dat is vrij gemakkelijk. Je hebt romantische verhalen, de zoektochten van een held, Nobelprijs winnaars, belangrijke ontdekkingen voor het heil van de mensen. Je hebt ook ironische verhalen over hoe de wetenschap producten voortbrengt die negatieve gevolgen hebben, vervuiling, vervreemding. Je hebt ook komische verhalen, over bijvoorbeeld verstrooide professoren. Of tragische verhalen over hoe de mens zijn ziel verkoopt aan de duivel voor kennis.
Dan maak ik de keuze voor de komische verhalen, de wetenschapper als mens, in al zijn zwakheden. Dat relativeert het beeld van wetenschap als heel erg belangrijk en onmisbaar. De strekking van de komische verhalen die mij boeien is dat het handelen van de mens beoordeeld kan worden onafhankelijk van de waarde wat hij doet. In direct vergelijk met andere soorten handelen.
Het nieuwe verhaal dat daar uit voort komt is de mens die in zijn/haar onschuld de productiemachine saboteert. Dat is in eerste instantie komisch, maar het tragische is dat die productiemachine vervolgens de mens gaat uitsluiten. Het romantische is dat de wetenschap als praktijk een nieuwe plek voor de mens buiten de productiemachine vormt.
Ironisch is dat de wetenschap juist voor effectiviteit van de productiemachine zorgt. Er blijft voor de mens dus niets anders over dan een rol van wetenschapper, buiten het productieproces.
De deconstructie van Derrida, op een vrije manier tot methode gemaakt, probeert eerst de vraagstelling niet serieus te nemen. Zo kan ontkend worden dat we iets kunnen weten. Dus wat is dan wetenschap?
Ook taalkundig zijn er wat associaties te maken. Wat te denken van een wetenschepper? Iemand die zijn eigen weten schept. Of wezenschap? Dat wat was, maar nu niet meer is. Het is zo gewezen.
De vooronderstellingen kunnen ontkend worden. Weten zit de mens alleen maar in de weg, dat is niets wenselijks.
De vraag kan in vreemde contexten geplaatst worden. Wat is wetenschap tussen de apen? Of is God een wetenschapper?
We kunnen details uitvergroten. Er is slechts weten via meten. Maar waarmee moeten we meten?
We kunnen figuur en grond omkeren. Wetenschap is een praktijk, maar is iedere praktijk een wetenschap?
Of we zetten de haakjes anders. Meten is weten. Is weten ook meten? Wat is dan het metende in de mens?
Na deze bewerkingen kunnen we de vraag gaan herformuleren. Welke herformulering biedt uitzicht op nieuwe zin?
Er is altijd wel iets wetenschap te noemen. Maar wat verleent de wetenschap haar aparte status? Als je het zo bekijkt is het niet vooral de status waar het bij wetenschap om gaat?
Er worden allerlei regels, manieren, methoden verzonnen als rechtvaardiging van een praktijk, waarbij het doel een status is. Wetenschap is dan een zoektocht naar status. Misschien is "wetenschappelijkheid" op zichzelf wel de status die men zoekt.
De vraag moet toch wel bedoeld zijn om een probleem op te lossen, als we het antwoord vinden. Maar welk antwoord is dat dan? Voor welke probleem moet de vraag een oplossing geven?
Het meest waarschijnlijke is, dat men een methode zoekt om succes te hebben in het leven. En dan een methode die het meeste succes biedt.
Wat zou een oplossing sociaal gezien betekenen zou Dewey zich dan afvragen. Men zou dan proberen om volgens die methode te gaan werken. Dat zorgt er dan voor dat sommigen dat niet lukt, dat die mensen niet voldoen. Gewoon omdat ze de methode niet goed kunnen volgen. Heel paradoxaal gezien, de methode voor succes is voor sommigen geen succes.
De consequenties van de oplossing worden hiermee zichtbaar.
Zo zou als iedereen geschoold werd in één succesmethode een aantal ongewenste situaties verdwijnen, maar ontstaan er weer nieuwe ook ongewenste situaties. Als je meerdere methoden naast elkaar zou gebruiken, omdat dan voor verschillende mensen toch succes bereikbaar wordt heb je weer niet echt een verschil met hoe het nu al is. En ook dan geldt een aantal ongewenste situaties blijven.
Wat zijn dan de reacties op het implementeren van succesmethoden? Het gevolg is in ieder geval dat er ongewenste situaties blijven, misschien zelf veelvuldiger worden. Wetenschap, in welke vorm dan ook, biedt geen antwoord op ongewenste situaties. Er worden wel situaties veranderd, maar er blijven ongewenste situaties. We weten dus nu wat wetenschap niet is. Maar wat is wetenschap dan wel?
In plaats van te kijken naar wat de onderliggende problemen zijn, kan je ook kijken wat de gevolgen zijn van een antwoord op de vraag wat wetenschap is.
Het gevolg is dat iemand die wetenschapper wil zijn weet wat hij moet doen. De geherformuleerde vraag is dan wat je moet doen om wetenschapper genoemd te worden. We zien hier de status weer terugkomen die al eerder genoemd werd.
Op wat voor manieren kan je precies dezelfde gevolgen krijgen? Dus wanneer zal je nog meer wetenschapper genoemd worden? Ik denk dan bijvoorbeeld aan een formeel studietraject, bij het behalen van een diploma, of afleggen van een test. Of omdat andere bevriende mensen jou wetenschapper noemen. Mensen die reeds de status wetenschapper hebben.
Het gaat dan dus niet alleen over status, maar over de macht krijgen over die status.
Met Heidegger vragen we ons af of dit een lichtende of verbergende waarheid is. Lichtend is dat het bij wetenschap blijkbaar om macht krijgen gaat. Verbergend is dat je niet weet wat status precies is of betekent.
Als we nu weer kijken wat de gevolgen zijn van de zoektocht naar macht over status, dan zal duidelijk worden dat steeds meer mensen die macht kunnen krijgen. De status verliest dan eigenlijk zijn betekenis. Wanneer zou je dezelfde gevolgen hebben, dat de status zijn betekenis verliest? Dat is wanneer de levensstandaard hoog blijft.
Wetenschap is dus door de macht over de status hetzelfde als een borger van een levensstandaard.
De uitkomsten van de verschillende methoden noem ik hier nogmaals om te gebruiken in de laatste methode om een soort eindconclusie te kunnen trekken.
We hadden:
- Wetenschap als uitproberen
- Wetenschap als functie van het geheugen
- Wetenschap als taalpraktijk
- Wetenschap als verzamelen van extreme ervaringen
- Wetenschap als rechtvaardiging van een praktijk
- Wetenschap, een plek voor de mens buiten de productiemachine
- Wetenschap, zoektocht naar status
- Wetenschap, geen antwoord op ongewenste situaties
- Wetenschap als borger van een levensstandaard
De overeenkomst in de antwoorden is dat het vaak betrekking heeft op de praktijk, maar toch ook wel op de mens zelf.
De vraag is dan welk antwoord ik zelf zou willen geven. Ik denk toch het antwoord waarbij zicht is op de mens achter de praktijk. Het geheugen en de zoektocht naar status. De mens die probeert zichzelf een levensstandaard te geven door extreme ervaringen te verzamelen en probeert daar iets van in het geheugen te houden.
Het gaat om de verschillen. Hoe verschil ik in de keuze voor een antwoord van anderen? Anderen kijken misschien meer naar de algemene betekenis van een praktijk. Een betekenis voor meerdere mensen, naar de materiële verworvenheden van de praktijk.
Maar psychisch zijn er eigenlijk geen verworvenheden, slechts bevestigingen van bepaalde karaktereigenschappen. Een goed geheugen, een consequent handelen.
De conclusie is hier dus dat wetenschap de bevestiging is van bepaalde karaktereigenschappen.
Voor wie heeft dit antwoord eigenlijk zin? Voor psychologen denk ik en filosofen, die niet vanzelfsprekend aannemen dat een rechtvaardiging van een praktijk op zich rechtvaardig is.
Zou ik het verschil in antwoord dat ik geef willen handhaven of oplossen? Wetenschap wordt een beetje ontmaskert als mechanisme om bepaalde karaktereigenschappen te stimuleren en dus meer kansen te geven aan mensen die de gevraagde karaktereigenschappen in meerdere mate hebben. Deze ontmaskering kan bij de oprechte mens voor depressies zorgen.
Ik zei het al in de inleiding, dit is niet helemaal de verwachte uitkomst. De glorierol wordt de wetenschap ontzegd en vriendelijk uitgedrukt belemmert de wetenschap de evolutie niet.
Zij is haar eigen evolutiemechanisme.
Geplaatst door: Leon Hoeneveld | 2007-10-23 21:21:00
Leon Hoeneveld 30-10-2007
Ik ben toch iets verder met overdenken van een mogelijkheid om de wetenschap nog te redden van haar eenzijdige rol. Ik kon geen genoegen nemen met slechts een negatief beeld. Ik bewonder wetenschappers. En wat is het dat ik dan bewonder? Ik denk dat de laboratoriumsfeer mij trekt, maar bovenal denk ik dat ik het idee heb dat de wetenschapper bepaalde vaardigheden heeft. Dat zagen we ook wel in de conclusie, wetenschap dient ter bevordering van bepaalde karaktertrekken.
Maar het is heel wat positiever opgemerkt als ik aangeef dat wetenschap de vaardigheden van de mens vergroot. Nog afgezien wat dan precies de vaardigheden zijn, die zijn talrijk. Wat wel relativeert is dat er dus naast de vaardigheden van wetenschap ook andere vaardigheden zijn, die gemeten puur vanuit vaardigheden net zoveel aandacht behoeven.
Misschien is zoiets als zorg te vinden in de zorvuldigheid. Of zoiets als aandacht in de aandachtigheid waarmee gegevens bestudeerd worden. Je hebt een heel scala aan vaardigheden nodig om goede wetenschapper te zijn.
Ik vraag me af of die vaardigheden niet teveel op de dode dingen gericht zijn, op manipuleren van "data" of "informatie". Maar dan zou je kunnen zeggen dat op die manier nieuwe manieren van omgaan, puur als omgaan bekeken, kunnen ontstaan. Waarbij men het "wegen", "meten", een nieuwe dimensie geeft als ze toegepast wordt in bijvoorbeeld menselijke omgang en dagelijkse praktijk.
Daar zit ook mogelijk een punt van kritiek, dat de omgang met de buitenwereld te zakelijk zou worden. Maar ik denk dat op zich begeestering, passie en enthousiasme wel degelijk ook een plaats binnen de wetenschap hebben.
De wetenschap eist een compleet scala aan vaardigheden van de mens. Zo ook de kunst of de muziek. Misschien dat de wetenschap vooral producten oplevert die bruikbaar blijken. Toegepaste wetenschap. Maar ik zou toch ook niet zonder muziek of andere kunst willen leven.
Mogen we ook vaardigheden gaan eisen? Wat zoeken we dan? Alleen maar vaardigheden om beter te kunnen overleven? Of vaardigheden om de tijd aangenaam door te brengen? Of nog wat anders, een evenwicht bijvoorbeeld tussen te veel en te weinig?
De uitsluiting van mensen met ander soort denken is van iedere soort praktijk te verwachten. Daarin verschilt de wetenschap niet van andere praktijken. Het gevaar schuilt in de enorme invloed die toegepaste wetenschap heeft op ons leven, de enorme macht.
Nu is het logisch dat we steeds meer macht krijgen. We krijgen steeds meer kennis. Afgezien van de vraag of we meer macht willen (er zijn altijd mensen die dat willen), kunnen we ons afvragen wat de beste praktijk is om de macht te dragen. Is dat de wetenschap?
Hebben we niet liever de macht bij de kunst? Ongevaarlijk? Maar als het ongevaarlijk is, dan is het niet echt macht.
Moeten we een nieuwe praktijk gaan uitvinden om meer macht te vergaren. De filosofie? Denkbeelden lijken heel veilig, maar in de praktijk wil dat nog wel eens anders uitvallen. Dan heeft de wetenschap tenminste direct zicht op de gevolgen, al lopen die soms ook wat uit de hand. Het is eerder duidelijk wat een wetenschappelijke vondst betekent. Het lijkt dus alsof er geen alternatief is voor een praktijk die de macht heeft.
Laten we dan wel kritisch blijven op de vaardigheden die de praktijk ons geeft. Omgaan met macht is er één van. Daar mogen we wetenschappers best op beoordelen.
Leon Hoeneveld 14-11-2007
Ik las in het boek "Filosofie van de theaterwetenschappen"" van prof. dr. H. Schoenmakers op bladzijde 12 de volgende omschrijving voor wetenschap:
wetenschap is die vorm van communicatief handelen waarbij zo hoog mogelijke eisen worden gesteld aan de waarheid, geldigheid of betrouwbaarheid van de uitspraken
In dat licht gezien kunnen we eventuele macht ook wel toe vertrouwen aan de wetenschapper, voorzoverre deze kan aantonen dat de eisen ook werkelijk worden nageleefd. Misschien gebeurt dat nog te weinig.
Leon Hoeneveld 21-11-2007
In datzelfde boek over de filosofie van theaterwetenschappen trof ik een passage die aangaf dat er aan de ene kant bij de studie over theater ruimte was voor subjectieve meningen en aan de andere kant wetenschappelijke uitspraken.
Het trof me dat wetenschap hierbij gereserveerd wordt voor het objectieve, het statistische bijna, waarbij met wetenschap geen kritiek mogelijk is op een praktijk. of anders gezegd wetenschappelijke uitspraken kunnen nooit normatief zijn.
Als dit inderdaad het doel is van wetenschap, los komen van het normatieve, dan is dat weer een ander verhaal dan ik heb onderzocht. Het kan niet helemaal voorkomen worden dat wetenschappelijke conclusies een normatieve lading krijgen, maar de wetenschappelijke uitspraak op zich zou geen waarde moeten uitdrukken.
Toch lijkt het me niet helemaal mogelijk dat wetenschap geen waarde uitdrukt. Dat geeft dan zicht op een ander soort methode. Een methode die bekijkt wat voor waarde uitgedrukt wordt met een vraag. Op de vraag wat wetenschap is, wordt dan bekeken welke waardes mensen toe kunnen kennen aan het object van de vraag, in dit geval wetenschap. In feite is dat al een beetje wat is gedaan.
Maar dat wetenschap dus uitspraken zou willen die niet normatief, als kritiek of waardeoordeel zouden kunnen gelden, is een waarde die onderzocht kan worden. We zien al dat de praktijk zelf eigenlijk niet aan haar eigenwaarde kan ontsnappen. Deze eigenwaarde is dan wel op de achtergrond, maar toch zeker aanwezig. Waardenvrije wetenschap is dus in feite onmogelijk, omdat men de wetenschap zelf een waarde toe moet kennen.
Toch is het vermijden van normativiteit een mogelijkheid die op waarde geschat kan worden. Ik verwacht van een onderzoek naar objectieve methodes dat meer mensen de wetenschap zullen aanwijzen als objectief dan welke andere soorten onderzoek dan ook. Empirie is waardenvrijer dan welk soort rationaliteit dan ook. Helemaal waardenvrij niet, maar wel minder. Dat zullen de meeste mensen vinden. Een belang om waarden te bepalen heeft iedereen, dat zullen ook veel mensen kunnen beamen. Wetenschap is daarbij niet de meest effectieve manier om waarden te bepalen, en haar succes kan dan alleen verklaard worden uit het falen van alle andere methodes om waardeclaims te doen. De uitspraken van de wetenschap die bijna geen waardeclaim meer doen, houden het nog het langst vol. Vinden voor de grootst mogelijke groep de meeste toepassingen. Toepassingen dan wel weer om toch vormen van normativiteit te borgen.
Maïté 14-04-2010
Volgens mij is wetenschap hetgeen wat er is. Een beetje raar geformuleerd, ik weet het, maar alles wat je kan bewijzen is een wetenschap. Het is objectief, je kan er niet omheen. Naar ik denk is wetenschap ook hetgeen dat de nieuwsgierigheid van de mens aanduidt. Het is het antwoord op de vraag die we ons ooit gesteld hebben en deze als feit gevonden hebben.
Wetenschap is ook het zoeken naar iets, iets te proberen ontsluiken en (weer) kunnen aantonen of er een feit vaan maken.
Wetenschap is zowat hetgeen wat ons in stand houdt en ons de dingen rondom ons doen begrijpen en onderzoeken...
Leon Hoeneveld 14-04-2010
Maïté,
zou je dan wetenschap een soort "benoemen" kunnen noemen.
Maïté 15-04-2010
Niet helemaal , volgens mij kan je wetenschap aanduiden als realiteit. Het is niet echt een soort. Je kan het onderverdelen, maar wetenschap is naar mijn mening niet echt een onderverdeling van iets, denk ik toch...
Maïté
Leon Hoeneveld 15-04-2010
Ik probeer met je mee te denken...
wetenschap als talige realiteit?
Maïté 15-04-2010
Ja zo kan je het stellen...
Wetenschap is net zoals realiteit. Het is er, het is zo... Met realiteit is het net hetzelfde.
Alleen denk ik dat wetenschap een antwoord geeft en je het kan proberen begrijpen. Realiteit niet. Je zou kunnen zeggen dat wetenschap het antwoord is op een vraag van de realiteit (als je begrijpt wat ik bedoel.....)
Leon Hoeneveld 16-04-2010
Ik denk ook zeker dat wetenschap een soort reactie is.
Maïté 16-04-2010
als zijnde antwoord geven of wat?
Leon Hoeneveld 16-04-2010
Ja, als antwoord geven.
Maar ook een beetje als doen wat nodig is.
Maïté 17-04-2010
Ik begrijp het niet helemaal 'doen wat nodig is'...
Leon Hoeneveld 17-04-2010
De mens is het dier dat zich slechts kan handhaven met een wetenschap.
Deze site is auteursrechtelijk beschermd, op dit werk is de Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 2.5 Nederland licentie van Creative Commonsvan toepassing, tenzij anders vermeld.
Overzicht van alle RSS/Atom feeds van De Webfilosofen. Privacy polices en cookie beleid voor deze website
Deze website is geproduceerd door Markei WEBDISGN.
Deze pagina afdrukken